Rectorale Denkgroep

``VUB en Extreem Rechts''

Centrum Leo Apostel
*** PROGRAMMAWIJZIGING ***

Professor R. Foqué zal op maandag 13 maart

samen met Johan Leman de lezing verzorgen

"Recht als bemiddeling in een multiculturele samenleving"


De VUB is zich, als onderwijsinstelling, bewust van haar maatschappelijke functie; in 1995 werd de rectorale werkgroep "De VUB en extreem rechts" opgericht. Deze werkgroep geeft wetenschappelijk onderbouwd advies inzake de problematiek van onverdraagzaamheid, totalitarisme en extreem rechts. In het verlengde van deze werkgroep richten de VUB en CLEA nu een algemene cursus "Kritische analyse van actuele maatschappelijke problemen" in. Deze lessenreeks loopt een heel academiejaar en alle studenten kunnen eraan deelnemen. De tweede cyclus studenten kunnen deze lessenreeks kiezen als keuzevak mits goedkeuring van de facultaire examencommissie. In dat geval worden zij vrijgesteld van een cursus met een gelijk aantal studiepunten (3 SP).

__________STEMMEN__________

Identiteit, Grens en Verschil
____________________________________

Het thema voor dit academiejaar 1999-2000 wordt toegespitst op de problematiek van de toenemende intolerantie ten opzichte van `het andere'. De recente parlementaire verkiezingen in België duiden op een concrete manier op die toenemende houding van intolerantie. De kernbegrippen in dit probleem en meer algemeen het probleem van de samenleving met `het andere' (politieke overtuiging, afkomst, taal, voorkeur, geslacht, fysionomie, genetisch materiaal, ... ), worden bekeken vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines. Het probleem wordt dus bekeken vanuit zoveel mogelijk geledingen, practisch gezien hebben we dit jaar een beperkte greep uit de mogelijkheden, volgend jaar komen aanvullende benaderingen aan beurt.
Het thema onderzoekt, over verschillende disciplines heen, de betekenis van `Identiteit', `verschil' en `grens'. De bedoeling is, hun intrinsieke aanwezigheid in het wereldbeeld aan te tonen en de beoordeling ervan te onderzoeken. Men onderzoekt of al dan niet de noodzaak bestaat deze identiteiten en verschillen tendentieus evaluatief in te vullen. Leidt het verschildenken niet of wel noodzakelijk tot een waardebepaling? Leidt een intrinsieke normalisatie van verschillen mogelijk tot een intrinsiek pluralisme? Bestaat er een wetenschappelijke basis om van het descriptieve naar het evaluatieve te redeneren? Hoe ontstaan identiteiten en wat zijn de gronden van intolerantie? ...

De serie bevat zes onderdelen. De inleidende lezing, die de concepten en de problematiek algemeen schetst, vindt plaats op een woensdag, 19 januari . De overige sessies vinden plaats op een maandag --- 18.00-19.30 --- tussen half januari en begin april 2000. We nodigen telkens een spreker en een coreferent uit - vaak academici - die vanuit hun gebied een kort referaat brengen. De discussie met het publiek wordt gemodereerd door de heer Piet Piryns. De voertaal kan overigens ook Frans of Engels zijn...

Algemene kadering van de begrippen 'identiteit, grens en verschil'
Referaat: Prof. Robert Maier (Universiteit Utrecht)
woensdag 19 januari 2000
Aula-VUB, Auditorium C

L'impossibilité de l'Europe: identité et citoyenneté
Referaat: Prof. Etienne Balibar (Université Paris 1), Prof. Jan Blommaert (RUG)
Moderator: de heer Piet Piryns
maandag 24 januari 2000
Aula-VUB, Auditorium B

Media-aspecten van gender identiteit
Referaat: Prof.Magda Michielsens (UA, Universiteit Nijmegen), Prof. Hans Verstraeten (VUB)
Moderator: de heer Piet Piryns
maandag 21 februari 2000
Aula-VUB, Auditorium B

Recht als bemiddeling in een multiculturele samenleving
Referaat: Prof. R. Foqué ( KUL, Erasmus Universiteit), Prof. Johan Leman (CGKR, MERIB)
Moderator: de heer Piet Piryns
maandag 13 maart 2000
Aula-VUB, Auditorium B

Film en culturele identiteit. Film in/en België of Film in/en Vlaanderen?
Organisatie: Prof. Wouter Hessels (RITS) en de heer Ernest Mathijs (VUB-CLEA-RITS)
(dagprogramma)
maandag 20 maart 2000

No Identity without Otherness
Referaat: Prof. Jesper Hoffmeyer (University Copenhagen), Prof. Jean-Paul Van Bendegem (VUB)
Moderator: de heer Piet Piryns
maandag 27 maart 2000
Aula-VUB, Auditorium B


Praktische regelingen

Vrije toegang: Deze reeks is eveneens vrij toegankelijk voor alle buitenstaanders van de VUB.

Keuzevak: de cursus kan als keuzevak  gevolgd worden door de studenten uit de graads- of licentiejaren van alle opleidingen van alle faculteiten waar keuzevakken aangeboden worden, ofwel als bijkomend opleidingsonderdeel. Ook tijdens de doctoraatsopleiding zal de cursus kunnen gevolgd worden. Deze cursus kan als keuzevak (3 SP) gevolgd worden mits goedkeuring van de facultaire examencommissie.

Inschrijving: inschrijvingsformulieren voor het keuzevak zijn beschikbaar op uw faculteitssecretariaat.

(DE EXAMENREGELING WORDT AANGEPAST)

Examenregeling: Richtlijnen in verband met het examen voor de studenten van de tweede cyclus die de cursus 'STEMMEN' als keuzevak nemen:

  1. Het examen bestaat uit het schrijven van een scriptie (tussen 5 en 10 blz.) die handelt over het geheel van de lezingen of over een van de lezingen afzonderlijk.
  2. In deze scriptie moet blijk gegeven worden dat de materie van de lezing gekend is en er ook kritisch over nagedacht is.
  3. Wat de eerste examen-zittijd betreft moet de scriptie op het Rectoraat worden binnengeleverd voor 15 mei 2000. Scripties worden na deze datum niet meer in aanmerking genomen.
  4. Voor het overige wordt de cursus 'Stemmen' beschouwd als een standaardcursus, d.w.z. er kan een vrijstelling bekomen worden door studenten die in de eerste zittijd niet slagen. Indien er geen vrijstelling wordt bekomen moet voor 1 augustus 2000 een nieuwe scriptie worden ingeleverd, die aan dezelfde voorwaarden voldoet.
  5. De cursus telt voor 3 studiepunten.

Contact: Voor praktische informatie kan u zich wenden tot CLEA: 02/644.26.77 of via e-mail: jbroekae@vub.ac.be

Omschrijving van de subthemata

Algemene kadering van de begrippen 'identiteit, grens en verschil'
(Prof. Robert Maier)
Deze inleidende sessie heeft onder meer tot doel dat de deelnemers van de lezingenreeks een integratie van de uiteenlopende aanpakken kunnen maken. Een algemeen kader wordt geschetst waarbinnen de concepten 'identiteit', 'verschil' en 'grens' worden gehanteerd. De mogelijkheid van een methodologie wordt voorgesteld.

L'impossibilité de l'Europe: identité et citoyenneté
(Prof. Etienne Balibar -Paris, Prof. Jan Blommaert -RUG)
Je me propose de défendre l'idée "pessimiste" que l'Europe approche d'un point d'impossibilité. Parce que je ne crois pas qu'on puisse se contenter d'incantations, j'analyserai dans leurs grandes lignes les formes et les
causes de ce blocage, contre lequel vient buter l'aspiration de beaucoup d'entre nous à une nouvelle citoyenneté, qui ne resterait pas enfermée dans les limites de la souveraineté nationale: 1) la question de l'Etat, du peuple et de la "constitution" en Europe; 2) le problème de le citoyenneté sociale; 3) l'unité et la division de l'Europe; 4) le dilemme "citoyenneté ou apartheid" en Europe. Mais il s'agira aussi de renvoyer à la phrase célèbre de Romain Rolland, reprise par Gramsci: " pessimisme de l'intelligence, optimisme de la volonté". La situation dans laquelle nous nous trouvons signifie que ce ne sont pas des discours pieux sur la "conscience civique" qui peuvent permettre de relancer le processus démocratique à l'échelle de l'Europe. Elle désigne- de l'Université au syndicalisme, de la question de l'ouverture des frontières à celles des droits civiques pour les immigrés- des chantiers de la citoyenneté qui sont autant de domaines de réflexion collectives et de lutte. C'est le sens de l'internationalisme aujourd'hui de leur conférer le maximum de clarté et d'intensité, de façon à rouvrir les possibilités de l'histoire et de la politique.

Media-aspecten van gender identiteit
(Prof.Magda Michielsens -UA, Nijmegen, Prof. Hans Verstraeten -VUB)
Het concept "vrouwbeeld" is een construct, theoretisch en ook letterlijk. De media spelen hierin een belangrijke rol. Welk onderliggende vrouwbeeld hanteren zij, en wat is hun maatschappelijke impact? Gender wordt ook maatschappelijk geconstrueerd door de voortdurende beeldenstroom uit de publieke en privé sfeer. Elk individu ondergaat daarin een proces van socialisatie en identiteitsvorming. Pas naarmate kritisch inzicht in die beeldvorming groeit, wordt "metasocialisatie" mogelijk. De seksestereotype beeldvorming in de media wordt dan waargenomen als achteroplopend op de actuele maatschappelijke ontwikkelingen.

Recht als bemiddeling in een multiculturele samenleving
Referaat: Prof. R. Foqué (Fakulteit Rechtsgeleerdheid, KULeuven, en Fakulteit Rechtsgeleerdheid, Erasmus Universiteit, Amsterdam.)

"In een multiculturele samenleving heeft ons klassieke negentiende eeuwse rechtsconcept zijn legitimiteit verloren. Het recht kan niet langer worden beschouwd als een geheel van geboden en verboden waarmee de traditionele waarden van een burgerlijke westerse samenleving worden beschermd. Een (post)industriële en multiculturele samenleving heeft behoefte aan een rechtsorde waarin plaats is voor uiteenlopende visies op mens en maatschappij en voor uiteenlopende wereldbeelden. Dat confronteert recht en samenleving niet te min met de vraag hoeveel heterogeniteit zij zich kunnen veroorloven. Het recht van een democratische rechtsstaat is kwetsbaar en vraagt om een voortdurende reflectie en aanhoudende zorg."

"De etnische grens en de ander: brug? scheiding? bedreiging?"
Prof. Johan Leman (CGKR, MERIB)
Autochtone etniciteiten zijn grensbevestigend. Allochtone etniciteiten niet, integendeel. Wèl nemen allochtone etniciteiten een aantal op overgangsriten berustende scharnieren uit hun cultureel erfgoed mee op voor de toekomst. Het wegvallen van de grote O.-W. grens, heeft de vroegere enigszins latent gebleven Westen-Islam grens en een reeks intern-Europese regionale grenzen geactiveerd. Vooral twee categorieën van ‘culture areas’ zijn daarbij in West-Europa kwetsbaar geworden, in de zin dat zij de ‘ander’ als bedreigend gaan ervaren: 1. gebieden die aan een grens liggen waarvan de buur aan de overkant traditioneel als cultureel bedreigend ervaren wordt en die aan een zeker tekort aan vertrouwen in eigen identiteit blootstaan (Elzas, Karintië, Vlaanderen, …) en 2. gebieden waar autochtonen zich door hun eigen ‘community’ verlaten voelen en zich door een andere ‘imagined community’ overrompeld of in hun welzijn bedreigd voelen (vb. bepaalde stedelijke wijken). Waar beide samen gaan, is de kans op intolerantie trouwens het hoogst.


Film en culturele identiteit. Film in/en België of Film in/en Vlaanderen?
(Prof. Wouter Hessels RITS en Ernest Mathijs -VUB-CLEA-RITS)
Film is als geen ander communicatiemedium of kunstvorm in staat om via zijn identificatieproces persoonlijke identiteiten te vormen, te vervormen, te ontvormen,…. Niet alleen persoonlijke identiteiten worden door en voor film bepaald, ook culturele identiteiten kunnen mee gemaakt worden door film. Vooraleer België werd uitgebouwd als federale en steeds federaler wordende staat, sprak men binnen ‘s lands filmproductie steevast over het bestaan van de Belgische film. Uitgesproken en uitstekende Belgische cineasten als Henri Storck en André Delvaux realiseerden filmbeelden die België als culturele identiteit bevorderden en die de Belgische culturele identiteit zelf(s) als onderwerp en voorwerp (uit)droegen . In de opeenvolgende fasen van autonomie voor de deelregeringen in Vlaanderen, Wallonië en Brussel en in de culturele ontvoogdingspolitiek van de onderscheiden Belgische gemeenschappen en gewesten is men tijdens de jaren 70 en 80 binnen het Vlaamse media-en cultuurbeleid voornamelijk het ‘Vlaamse’ karakter en de ‘Vlaamse’ eigenheid van de filmproductie gaan bevorderen. Films van bijvoorbeeld Roland Verhavert pasten zeer goed in de stimulering van een Vlaamse culturele identiteit. Zowel de ‘Belgische’ als de ‘Vlaamse’ beelden van de jaren 30 tot en met de jaren 80 kregen in de jaren 90 hun zowel geprezen, onbeminde, succesvolle als ook doodgezwegen opvolgers.
Naar aanleiding van het recente overlijden van de Belgische filmpionier Henri Storck, de publicatie van de exhaustieve filmografie van de Belgische film , de uitgave van een Franse studie over de Belgische film en in een terugblik-reflectie op een eeuw Belgische/Vlaamse film wordt op maandag 20 maart 2000 door RITS en VUB-CLEA een studie-event georganiseerd rond de Belgische/Vlaamse film en de dito culturele identiteiten.

Voorlopig programma:

10 uur: projectie van een film van Henri Storck met inleiding en commentaar (o.v. in Kladaradatsch! Palace, Anspachlaan 85 te 1000 Brussel)
14 uur: statements van 3 spreker, doorspekt en afgewisseld met beelden uit Vlaamse en Belgische films (in aula QD)
16 uur: koffiepauze
16.30 uur : debat met sprekers en publiek (in aula QD)
17.30 uur : receptie

No Identity without Otherness
(Prof. Jesper Hoffmeyer -Kopenhagen, Prof. Jean-Paul Van Bendegem -VUB)
The so-called central dogma of biology claims that information flows from DNA to RNA to proteins, never vice versa. This dogma makes it hard for biology to escape the gene centered understanding of life and evolution which prevails today. A biosemiotic view is presented in which the agency of life does not reside in information per se, but in the membrane-based interpretations of the DNA-messages. A human body consists of several km^2 of nested membranes, perpetually engaged in the semiotic actvity of relating outsides to insides, otherness to self. In this view genetic determinism fades away as a peculiar preformationistic atavism handed down from a long time gone Newtonian worldview.