Grafieken, kaarten, bibliografie, artikelenlijst & URL's

 

Historische vraagstukken

Hedendaagse Periode 1

(Peter Scholliers)

(BA2 & 3 Geschiedenis, Communicatie en Wijsbegeerte; minores Kunstwetenschappen & Archeologie, Politicologie, Sociologie; Schakelprogramma's; Voorbereidingsprogramma Master Archvistiek)

 

(c) P.Scholliers, Gestart : januari 2002; jongste aanpassing: 30 september 2014


 

INHOUD VAN DEZE WEBSITE :

1. Links naar relevante websites

2. Grafieken bij de cursus

3. Bibliografie

4. Omrekening "historische" frank naar muntwaarde van nu

 

___________________________________________________________________________________________________________

 

1. Een keuze uit relevante websites: sociale ongelijkheid in de wereld, vroeger en nu:

internationaal :

Historische kaarten m.b.t. economische ontwikkeling en levensstandaard: Historical Atlas of the Twentieth Century.

Population below poverty line - world, "Maps and graphics", honderden kaarten over alle aspecten van ongelijkheid

Economic History Service (de vertrekbasis voor sociale en economische geschiedenis: links, discussiegroepen, inhoudsopgave van (vnl. amerikaanse) cursussen, etc)

United Nations University (Helsinki), Inequality database, "Wider income inequality database" , publicaties, onderzoek, gegevensbanken, nieuwsbrief, activiteiten, media-respons

Unted Nations Development Report, Human Development Report, met vooral de statistieken en de HDI-world map, met per land gegevens over HDI, levensverwachting, analfabetisme, BNP,...

International Labour Organization (Genève), "Statistics", prijzen, actieve bevolking, werkloosheid, werkduur, migraties, armoede, stakingen, lonen,... per land en meestal vanaf jaren 1960 (soms vanaf 1945)

Algemene introductie (theorie, statistieken, links, gegevensbanken,...) is te vinden via Explorations in Social Inequality.

Tijdreeksen van OECD-lidstaten (Organisation for Economic Co-operation & Development), vanaf 1970, landbouw, handel, inkomens, onderwijs, gezondheid, energie,...

Eurostat ("Your key to European statistics"), vooral vanaf jaren 1980, landbouw, milieu, industrie, overheidsfinancies,...

Global Policy Forum (New York), "Inequality of wealth and income distribution", artikelen, jaarverslagen, publicaties, nieuwsbrief, activiteiten, statistieken.

Poverty Net van de Wereldbank, nieuwsbrief, gegevensbanken, publicaties, beleid,...

Een internationale gegevensbank (c. 30 landen, inclusief België) over mortaliteit, levensverwachting: Human Mortality Database (°2000)

 

 

enkele academische websites (vnl. databanken met historische reeksen):

 

Een inleiding op diverse "hubs" m.b.t. internationale gegevensbanken en netwerken: Clio Infrastructure (Global History Hubs) , met o.a. aandacht voor de biological standad of living, nationale rekeningen, lonen en prijzen, vervoer,...

Prijzen en lonen in de wereld, "Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis" , Amsterdam (J.-L. van Zanden), historische reeksen voor diverse landen uit de hele wereld.

De waarde van de gulden (1450 - nu), de koopkracht van de dollar (1665 - nu) en van het Britse pond (1600 - nu) maken deel uit van bovenstaande website.

Measuring worth , een instrument om de waarde van geld en goederen in het verleden te meten.

http://econ161.berkeley.edu ("Brad Delong's website", een US- prof in economische geschiedenis, die een massa informatie verzamelt over het vak, een groot deel van zijn artikelen aanbiedt en mooie links verzorgt)

Data base of real wages, Oxford University (R. Allen), informatie en links naar gegevensbanken, wereld, vooral voor1914

Global Price and Income History, University of California at Davis (P. Lindert), "A research team measuring prices, incomes, and economic wellbeing around the world before 1950", uitgebreide databanken en links.

Groningen Growth & Development Centre (B. van Ark, A. Maddison et al), "Total economy database", working papers, publicaties, links,...

Publicaties, colloquia, netwerken etc via Cornell University Center for the Study of Inequality (°2008)

Historische statistieken ("Portal for Historical Statistics", per land, internationale instellingen, ...) (°2006, Univ. Stockholm)

Over Kuznets ("inverted U"), bibliografie van en over hem / zijn denken

enkele landen :

Belgische historische GIS, historische statistieken van België, 1800 - nu; verder gezet via De Belgische samenleving in historische tellingen (in opbouw).

Belgische statistieken, "Algemene directie en economische informatie", alle statistieken van België (lonen, prijzen, armoede, inkomens, scholingsgraad, werkloosheid, toerisme, demografie, industrie,...). Zie vooral de handige "Portalen" (Arbeidsmarkt, Bevolking, Consumptie, Criminaliteit,...). Historische informatie (na wat zoeken).

Tijdreeksen federaal planbureau, recente data en grafieken, bevolking, consumptie, arbeid, economische vooruitzichten,...

Financiele statistieken, Nationale Bank van België, nationale rekeningen, prijzen, overheidsfinancieën, werkloosheid, productie, rente, conjunctuur, consumptieverwachtingen, "vertrouwen",... Historische reeksen (soms vanaf 1914)

Steunpunt armoedebestrijding (Brussel), "Feiten en cijfers. Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en uitsluiting", FAQ, publicaties, uitgebreide links, rapporten, activiteiten,...

Steunpunt Werk en Sociale Economie (WSE), vnl over arbeidsmarkt en lonen

Historical Income Inequality Tables, US Census Bureau, vooral vanaf 1967 info en reeksen over inkomensverschillen per sekse, huidskleur, ginicoëfficiënten, links met recentere en meer gedetailleerde statistieken. Zie ook het overzicht voor 1947 - 1998.

"Income inequality in the USA, 1913 - 1998", National Bureau of Economic Research (paper)

Charles Booth Online Archives, London School of Economics (materiaal over verspreiding van armoede in Engeland tussen 1880 en 1914)

Wage and Price series (History Data Service, prijzen en lonen voor Groot-Brittannië, 14e - 20e eeuw) (°2003, UK)

*

2. Grafieken bij de cursus:

 

Grafiek 1. Alternatief voor het BNP: de "index of sustainable economic welfare", USA 1950 - 1998

GNP: Gross National Product, ISEW: Index of Sustainable Economic Welfare (houdt rekening met werkgelegenheid, uitgaven voor landsverdediging [negatieve waarde] en ecologische criteria [zoals de kwaliteit van lucht en water]). Bron: J. West, "Green economics" (2003), http://www.lifestyle_movement.org.uk/str1/os/greenecon.htm (25/09/2006).

 

Grafiek 2. Uitgaven voor kleding in België, per hoofd en in munt van 1953, 1920-1939 en 1953-1996.

Bronnen: Ch. Schroeven, Consumer expenditure in interwar Belgium: the reconstruction of a database, Leuven 1994, 116; Statistisch jaarboek van Belgie , Brussel: NIS, 1953-1994 (Nationale rekeningen, Particulier verbruik van kledingartikelen); Centrale Raad voor het Bedrijfsleven. Statistieken over de textiel- en kledingndustrieen 1973- 1996, Brussel: CRB, 1996, p.52.

 

Grafiek 3. Ramingen van het Gross Domestic Product in de wereld, per hoofd, 1820 - 1990, in dollar van 1990.

 

 

 

Grafiek 4. Evolutie van de levenssduurte in Engeland, volgens diverse ramingen, 1750 - 1850.

 

bron: Flinn, "Trends in real wages", p. 400.

 

 

Grafiek 5. C. Feinstein's indexcijfers van de reële verdiensten in Groot-Brittannië ("Real earnings"),

1790 - 1990 (1913 = 100)

Bron: C. Feinstein, “Changes in nominal wages, the cost of living and real wages in the United Kingdom over two centuries, 1780-1990”, in P. Scholliers & V. Zamagni (eds), Labour’s reward. Real wages and economic change in 19th- and 20th- century Europe, Aldershot (E. Elgar), 1995, p. 31

 

Grafiek 6. De zuigelingensterfte in Nederland: sociale verschillen

bron:Van Poppel, "Sociale ongelijkheid voor de dood", p. 272

 

Grafiek 7. "Kwaliteit" van de handtekeningen in Spanje

bron: Quiroga, "Literacy, education", p. 613.

 

Grafiek 8. Lengte van Spaanse recruten n.g.v. mate van geletterdheid, 1893-1954

bron: Quiroga, "Litercay, education", p. 616.

 

Grafiek 9. Koopkrachtpariteiten in Zuid - Amerika

bron: Williamson, "Real wages, inequality", p. 121

 

Grafiek 10. Reële (zilver)lonen van metselaars in Kyoto, Londen, Oxford en Noord - Italië, 1727 - 1913

 

bron: R.C. Allen, Real wages in Europe and Asia, p. 116.

 

Kaart 1. Verdeling armoede in Brussel, 1842 (E. Ducpétiaux).

bron:P. Van den Eeckhout (1980), naar E. Ducpétiaux (1842).

 

*

 

3. Bibliografie & lijst artikelen

[literatuur gebruikt bij het opstellen van de cursus plus literatuur waaruit kan worden gekozen voor de taak. Wat dat laatste betreft: kies in geen geval een artikel dat aan bod komt tijdens de lessen (hieronder: in grijs). Leg eventueel een titel, die niet in de lijst is vermeld, ter goedkeuring voor aan de docent: pscholli@vub.ac.be]

J. Airolo & C. Juhn, "Wage inequality in post-reform Mexico", Journal of Income Distribution, 2008, 110-135.

G. Alter et al, "Mortality and modernization in Sart and surroundings 1812-1900", in T. Bengtsson et al (eds), Life under pressure. Mortality and standards of living in Europa and Asia, 1700 - 1900, Cambridge (Mass), 2004, 173-208

E. Anderson, "Globalisation and wage inequalities, 1870 -1970", European Review of Economic History, 5 (2001), 91 - 118

L. Angeles, "GDP per capita or real wages? Making sense of conflicting views on pre-industrial Europe", Explorations in Economic History, 2008, 147-163

R. Ash, "Squeezing the peasants: grain extraction, food consumption and rural living standards in Mao's China", China Quarterly, 2006, 959-998

P. Astorga et al, "The standard of living in Latin America during the 20th century", Economic History Review, 2005, 756-796

H.S. Atesoglu & J. Smithin, "Real wages, productivity and economic growth in the G7", Review of Political Economy 18, 2006, 223-234

G. Baten, "Heights and real wages in the 18th and 19th centuries: an international overview", Jahrbuch fuer Wirtschaftsgeschichte, 2000, 61-76

A. Booth, Measuring living standards in different colonial systems. Some evidence from South East Asia, 1900 - 1942, Modern Asian Studies, 2012, 1145-1181

L. Borodkin, B. Granville & C.Leonard, "The rural/urban wage gap in the industrialisation of Russia, 1884 - 1910", European Review of Economic History, 2008, 67-95

J. Boulton, "Food prices and the standard of living in London in the century of revolution, 1580 -1700", Economic History Review 53 (2000), 455 492

S. Bowden & P. Turner, "Real wage rigidities and the bargaining process: cotton spinning in the inter-war years", Textile History, 31 (2000), 77 -101

A.D. Camara, "Long-term trends in height in rural eastern Andalusia (1750-1950)", Historia Agraria 46, 2009, 45-67.

S.A. Carson, "The biological standard of living in 19th- century Mexico and the American West", Economics and Human Biology 3, 2005, 405-419

A. Challù, "Agricultural crisis and biological well-being in Mexico, 1730-1835", Historia Agraria, 47, 2009, 21-44

P. Congdon & H. Southall, "Trends in inequality in infant mortality in the North of England 1921 - 1973", Journal of the Royal Statistical Society, Series A, 2005, 679-700

N. Crafts, "The Human Development Index, 1870 1999: some revised estimates", European Review of Economic History 6 (2002), 395 - 405

P. Dasgupta & M. Weale, "On measuring the quality of life", World Development 20, 1992, 119-131.

U. Dhawan - Biswal, "Consumption and income inequality: the case of the Atlantic Canada from 1969 to 1996", Canadian Public Policy 28, 2002, 513-538

B. Dollery, "South-African political economy. A review note: a history of inequality in South-Africa, 1652-2002", South-African Journal of Economics 71, 2003, 595-610

U.C. Ewert, "The biologial standard of living on the decline: episodes from Germany during the early industrialization", European Review of Economic History 10, 2006, 51-88

C.H. Feinstein, "What really happened to real wages? Trends in wages, prices and productivity in the United Kingdom 1880-1913, Economic History Review, 1990, 329-355

M. Flinn, "Trends in real wages 1750 1850", Economic History Review, 1974, 395 -411

P. Foldvari & B. Van Leeuwen, Educational and income inequality in Europe, ca. 1870 - 2000. Cliometrica, 2014 (8), 271-300.

J.L. Garcia Ruiz, "Cultural resistance and the gradual emergence of modern marketing and retailing practices in Spain, 1950 - 1970", Business History, 2007, 367-384

F. Geary & T. Stark, "Trends in real wages during the industrial revolution: a view from accross the Irish sea", Economic History Review, 2004, 362-395

D. Greasly & L.Oxley, "Globalization and real wages in New Zealand 1873-1913", Explorations in Economic History 41, 2004, 26-47

D. Greasly & J.B. Madsen, "A tale of two peripheries: real wages in Denmark and New Zealand", Scandinavian Economic History Review 54, 2006, 116-136

G. Grenier & A. Tavakoli, "Globalisation and wage inequality: a comparison of the manufacturing sector in Canada and the United States from 1970 to 2001", Journal of Income Distribution, 18: 1, 2009, 53-69

K. Grier, "US presidential elections and real GDP growth, 1961 - 2004", Public Choice, 2008, 337-352

M.Gugand & E.Maurin, "Démocratisation de l'enseignement secondaire et inégalités salariales en France", Annales H.S.S., 61:4, 2006, 845-859

M. Guntupalli & J. Baten, "The Development and Inequality of Heights in North, West and East India, 1915 - 1944", Explorations in Economic History, 43:4 , 2006, 578-608

T. Hatton, "Infant mortality and the health of survivors: Britain, 1910 - 1950", Economic History Review, 2011, 951-972.

O. Honningal Grytten, "Differences in the standard of living in inter-war Norway", Scandinavian Economic History Review, 48 , 2000, 22 - 41

S. Horell and J. Humphries, "Old questions, new data, and alternative perspectives: families' living standards in the industrial revolution", Journal of Economic History, 1992, 849-80

S. Horell, D. Meredith & D. Oxley, "Measuring misery: body mass, ageing and gender inequality in Victorian London", Explorations Economic History, 2009, 46: 1, 93-119

J. Komlos (ed.), The biological standard of living in Europa and America, Aldershot 1995

J. Komlos & P. Kriwy, "The biological standard of living in the two Germanies", German Economic Review, 2003, 459-473

P.H. Lindert, "When did inequality rise in Britain and America?", Journal of Income Distribution, 9:1, 2000, 11-25

P. Lindert & J. Williamson, "English workers' living standards during the industrial revolution: a new look", Economic History Review, 1983, 1 -25

Lindert, P. & S. Nafziger, "Russian inequality on the eve of revolution", Journal of Economic History, 2014 (74: 3), 767-798.

C. Lis & H. Soly, "Food consumption in Antwerp between 1807 and 1859: a contribution to the standard of living debate", Economic History Review, 1977, 460-468

M. Lopez Alonso, "Growth with inequality: living standards in Mexico 1850 - 1950", Journal of Latin American Studies, 39:1 (2007), 81-105

L. MacCall, "Sources of wage inequality in Metropolitan labor markets: racial, ethnic, and gender differences", Americal Sociological Review, 66 (2001), 520 -541

A.D. Meyers, "Material expression of social inequality on a Porfirian sugar hacienda in Yucatan, Mexico", Historical Archaeology, 2005, 39: 4, 112-137.

B. Mironov & B. Hean, "Russian living standards under the Tsars: anthropometric evidence from the Volga", Journal of Economic History, 2008, 68: 3, 900-929

S.L. Morgan, Economic growth and the biological standard of living in China 1880 - 1930", Economics and Human Biology 2, 2004, 197-218

M.Oris et al., "Individuals and communities facing economic stress: a comparison of two rural areas in 19th- century Belgium", in R.C.Allen et al (eds), Living standards in the past, Oxford, 2005, 373-401

S. Ozmucur & S. Pamuk, "Real wages and standards of living in the Ottoman empire 1489 - 1914", Journal of Economic History, 2002, 293-321

S. Pamuk, "Estimating economic growth in the Middle East since 1820", Journal of Economic History, 2006, 809-829

J.P. Pélissier & D. Rébaudo, "Une approche de l'illetrisme en France. La signature des actes de marriage au 19e siècle", Histoire & Mesure, 2004, 161-202

T. Piketty, G. Postel-Vinay & J-L. Rosenthal, "Inherited versus self-mae wealth (Paris, 1872 - 1829)", Explorations in Economic History, 2014 (51: 1), 21-40.

L. Prados de la Escosura, "Inequality, poverty and the Kuznets-curve in Spain, 1850 - 2000", European Review of Economic History, 2008, 12: 3, 287-324

G. Quiroga, "Literacy, education and welfare in Spain (1893 - 1954)", Paedagogica Historica 39, 2003, 599-619

P. Razzell & C. Spence, "The history of infant, child and adult mortality in London 1550 - 1850", London Journal, 2007, 271-292

J. Reis, "Urban premium or urban penalty? The case of Lisbon, 1840 - 1912", Historia Agraria, 47, 2009, 69-94

T. Roy, "Reginal inequality in colonial India", European Review of Economic History, 2014 (18: 3), 329 - 348

R. D. Salvatore, "The regional dimension of biological welfare: Argentina in the 1920s", Historia Agraria, 47, 2009, 187-215

Y. Segers, "Oysters and rye bread: polarising living standards in Flanders, 1800 1860" , European Review of Economic History, 5 (2001), 301 - 336

A. Selzer," Female salaries and careers in British banking, 1915 - 1941", Explorations in Economic History, 2011, 461-477.

P. Servais, "L'évolution du niveau de vie dans la périphérie liégeoise au XIXe siècle d'après les inventaires et ventes de meubles après décès", Histoire Sociale - Social History 21, 1988, 113-128

M.Shihid Alam, "Global disparities since 1800: trends and regional patterns", Journal of World-Systems Research 12 (2007), 37-59

J. Söderberg, "Real wage trends in urban Europe, 1730-1850: Stockholm if a comparative perspective", Social History, 1987, 155-176

P. Svedberg, "World income distribution: which way?", Journal of Development Studies 40, 2004, 1-32

J. L Van Zanden, "Wages and the standard of living in Europe, 1500 1800", European Review of Economic History, 1999, 175-97

J.L. Van Zanden, "Rich and poor before the Industrial Revolution: a comparison between Java and the Netherlands at the beginning of the 19th century", Explorations in Economic History, 40 (2003), 1 -23

J. Williamson, "Real wages, inequality and globalization in Latin America before 1840", Revista de Historia Economica, 17 (1999, special issue), 101 - 142

*

4. Omrekening Belgische frank (1830 - 2002) en Euro (2002 - nu) naar muntwaarde van vandaag

==> Gebruik de gegevens van deze pagina, maar vermeld de bronnen !

Was een dokterbezoek van 1,80 frank in 1865 duur, wat betekende een literaire prijs van 1.000 frank in 1958, was iemand met een inkomen van 800 frank per maand in de jaren 1920 rijk, en was een TV - meubel van 12.750 frank in 1980 een dure aankoop? Word je geconfronteerd met geldsommen in de 19e en 20e eeuw en heb je geen idee wat deze sommen vandaag betekenen, dan kan onderstaande informatie helpen.

Er bestaan twee manieren om deze sommen te duiden: ze uitdrukken in waarde van de munt van vandaag (de euro), of ze vergelijken met het toenmalige loon van een ongeschoolde arbeider. De twee manieren zijn gewettigd en relevant, maar de eerste is de meest gangbare. Rekening houden met een doorsnee loon geeft weliswaar een concreter begrip in de realiteit van het verleden, maar je benadert dat verleden via het loon, waar dan weer een hele boel andere factoren spelen (productiviteit, loononderhandelingen, stakingen,...). Je moet zelf beslissen welke manier het beste overeenkomt met wat je wil weten. Hieronder vind je informatie over de wijze waarop je bedragen uit het verleden omrekent. Eerst iets over de geschiedenis van de frank.

1. Geschiedenis van de Belgische frank

De Nationale Bank van België (http://www.nbb.be) heeft sinds 1982 een museum dat in 2002 werd vernieuwd. Je vindt er informatie over de waarde van de frank (de inflatie, of de koopkracht van de munt ten opzichte van een korf goederen), de devaluaties (“wettelijke” vermindering van de munt t.o.v. andere munten) en allerlei beslissingen en/of gebeurtenissen die de Belgische frank hebben beïnvloed. Je kan ook virtueel aan je trekken komen, via onderstaande link: < http://www.nbb.be/pub/02_00_00_00_00/02_02_00_00_00/02_02_04_00_00.htm?l=nl >. Deze bevat een beknopte geschiedenis van Belgische munten en biljetten, naast een even korte chronologie. Meer informatie over geld en prijzen in binnen- en buitenland tref je aan via de URLs die bovenaan deze pagina staan.

2. Berekening via (het indexcijfer van de) kleinhandelsprijzen

Dit is de klassieke manier om sommen geld van vroeger een hedendaagse betekenis te geven. De methode maakt gebruik van de graad van inflatie van de munt. M.a.w., de evolutie van de waarde van de Belgische frank wordt in rekening gebracht (wat kon je kopen met één frank in 1873, en wat was die frank nog waard in 1931, 1979 of vandaag?). Dat kan op twee manieren gebeuren: door het volgen van de prijs van één product of door het volgen van de gemiddelde prijs van een goederenkorf. Voor het eerste volstaat het over de prijs van het product te beschikken, maar het tweede is ingewikkelder omdat meerdere prijzen met elkaar moeten worden gecombineerd in een (gewogen) indexcijfer (wat hier verder niet aan de orde komt).

A. Tot circa 1850

Het gebruik van de prijs van één product als deflator is verantwoord tot ongeveer het midden van de 19e eeuw. Voor West Europa is dit de prijs van roggebrood. De reden is dat de brooduitgave ongeveer 40 percent van de totale gezinsuitgaven vergde. Wanneer de prijs van roggebrood steeg, was er vanzelfsprekend minder ruimte voor andere uitgaven; wanneer de prijs daalde, was er wel ruimte voor andere uitgaven (niet allen voedsel). Prijzen van brood (en enkele andere goederen en diensten) zijn te vinden via http://www.iisg.nl/hpw/data.php#europe , en http://www.iisg.nl/hpw/data.php#belgium , maar uiteraard ook in vele publicaties (vooral: C. Verlinden, et al., Documenten voor de geschiedenis van prijzen en lonen in Vlaanderen en Brabant, Brugge, 1959 – 1973, VUB bib: 930.339 P VERL 59).

De berekeningswijze is eenvoudig. Stel dat in 1845 de pacht (huur) van een stuk land in het Brugse 230 frank per jaar was en dat de prijs van het roggebrood toen 0,25 frank bedroeg (sommen zijn fictief), dan kostte dat stuk land 920 broden (230 : 0,25). Vandaag kost een brood 60 frank (1,50 euro), en dus kan je zeggen dat het stuk land in 1845 55.200 frank in hedendaagse munt waard was (920 broden x 60 frank). Die 60 frank voor een brood was 240 keer meer dan in 1845; deze coëfficiënt (dus, 240) kan worden gebruikt om andere sommen uit 1845 om te zetten naar huidige muntwaarde. Probleem bij deze werkwijze zijn de vaak enorme jaarlijkse schommelingen van de broodprijs en, vooral, het feit dat slechts één product in rekening wordt gebracht om bedragen uit het verleden te duiden.

B. Van 1830 tot 1914

Vandaag komen de uitgaven voor brood voor amper één percent tussen in het gemiddeld budget en zijn de gezinsbestedingen veel complexer geworden. Daarom wordt een beroep gedaan op het indexcijfer van kleinhandelsprijzen als deflator, dat niet allen brood- en voedselprijzen bevat, maar ook prijzen van kleding, vervoer, huur, ontspanning et cetera. Het volgen van de prijs van een goederenkorf biedt de beste garantie om bedragen uit het verleden te interpreteren.

Tot 1919 hield de overheid niet de evolutie van de gemiddelde prijzen bij (vanaf 1896 waren er slechts enkele prijzenreeksen, cf. Revue du Travail). Prijsindices werden geconstrueerd door historici. Vergeleken met de 20e eeuw, evolueerden de prijzen in de 19e eeuw op rustige wijze. Er was geen muntontwaarding (inflatie), noch waren er devaluaties (wettelijke “herschikking” van de frank ten opzichte van andere munten). Niettemin schommelden de prijzen soms hevig, met een aanzienlijk verschil van 35 percent over de periode 1835-1914. Formeel was de muntpariteit tussen de Belgische frank en andere (Europese) munten stabiel, wat betekent dat de frank van 1830 dezelfde waarde had als deze uit 1863, 1890 en 1913.

Voor België bestaat een officieel cijfer sedert 1920 (“officieel”, omdat het werd en wordt goedgekeurd door de zgn. sociale partners). Het heeft (april) 1914 als basis. Het kende vele wijzigingen, maar via een statistisch trucje kan één lijn worden getrokken tussen 1914 en vandaag (met onderbrekingen tijdens de twee wereldoorlogen). Alle cijfers (indexcijfers voor het land per maand en per jaar) zijn te vinden via Statbel (“Consumptieprijzen vanaf 1920”) die op deze pagina staat. Download de file, en de waarde van de munt (frank en euro) kan maand na maand worden gevolgd vanaf 1920 (met basisjaar 1914).

Hieruit weet je dat het indexcijfer van consumptieprijzen 20.852 punten bedroeg in 2008 (eerste acht maanden van dat jaar), met als basis 100 punten in 1914. Dat betekent dat de gemiddelde prijzen in België vandaag 208 keer hoger liggen dan in 1914. Concreet wil dit zeggen dat een product of dienst (en loon) van 1 frank in 1914, vandaag 208 keer duurder is. Dus, een bedrag van 32 frank in 1914, is in onze huidige munt 6.650 frank (32 frank : 100 x 20852), of 166 euro.

Met bovenstaande omrekeningscoëfficiënt (dus, 208; let wel: deze coëfficiënt heeft betrekking op de eerste acht manden van het jaar 2008) kunnen alle prijzen uit de 19e eeuw (vanaf 1830) worden omgezet in muntwaarde van vandaag. Gebruik daarbij de gegevens van Tabel 1 (zie hieronder), waar de evolutie van de levensduurte tussen 1835 en 1913/14 wordt gevolgd. Handig (en niet toevallig) is dat deze reeks mooi aansluit op het officiële indexcijfer (vanaf 1920, met basisjaar 1914). Voor de geïnteresseerden: het voorbeeld van de pachtprijs uit 1845 (zie hierboven), levert volgende waarde op: 230 frank : 90 x 20.852 = 53.290 frank, wat iets minder is dan indien alleen de broodprijs wordt in rekening gebracht.

Zet je in de (nabije) toekomst bedragen uit het verleden om naar munt van nu, dan moet je uiteraard rekening houden met de inflatiegraad van de dag (via Statbel, hoger vernoemd, vind je de meest recente toestand). Blijft de huidige inflatiegraad rond 4 percent per jaar, dan verandert de omrekeningscoëfficiënt (208 voor het jaar 2008) natuurlijk (wordt dan 210 of meer).

De praktijk, nu, met eerst een smakelijk voorbeeld. Een diner in een Brussels luxerestaurant in 1890 kostte 5 frank (twee gangen, zonder wijn of dienst). In muntwaarde van 2008 bedroeg deze prijs 1.120 frank (5 frank : 93 x 20852), of 28 euro (“93” komt uit Tabel 1 en “20852” komt uit de Excel-file van Statbel). Een ander voorbeeld: in 1849 kostte een boekje 1,75 frank, ; in munt van vandaag bedraagt de prijs van dat boek 480 frank (1,75 frank : 76 x 20852), of 12 euro (76 komt uit Tabel 1).

 

TABEL 1. Indexcijfer van de levensduurte in België (1913 = 100)

Bron: P. Scholliers, “A century of real industrial wages in Belgium, 1840 -1939”, in P. Scholliers & V. Zamagni (eds), Labour’s reward, Aldershot, 1995, pp. 106-137, 203-205; VUB bib 330.1 G SCHO 95).

    1874 99
1835 72 1875 92
1836 74 1876 99
1837 73 1877 107
1838 78 1878 108
1839 83 1879 110
1840 83 1880 106
1841 74 1881 109
1842 82 1882 105
1843 76 1883 109
1844 73 1884 101
1845 90 1885 94
1846 93 1886 96
1847 95 1887 96
1848 78 1888 92
1849 76 1889 100
1850 77 1890 93
1851 79 1891 98
1852 87 1892 99
1853 96 1893 89
1854 99 1894 89
1855 101 1895 90
1856 95 1896 87
1857 84 1897 90
1858 75 1898 92
1859 78 1899 89
1860 89 1900 93
1861 95 1901 94
1862 95 1902 91
1863 79 1903 98
1864 80 1904 96
1865 81 1905 100
1866 80 1906 95
1867 101 1907 107
1868 90 1908 102
1869 90 1909 103
1870 93 1910 104
1871 105 1911 108
1872 100 1912 105
1873 101 1913 100

 


C. Van 1914 tot nu

Na 1914 is er van muntstabiliteit geen sprake meer. Dit wijzigt niets aan de berekeningswijze. De basisjaren van het indexcijfer veranderden en het is beter een basisjaar te nemen dat kort ligt bij het jaar of de jaren waarmee je te maken hebt. Een bedrag uit 1977 moet je niet gaan omrekenen via basisjaar 1914, maar met basisjaar 1974/75 (de basisjaren van het indexcijfer zijn 1914, 1936/38, 1953, 1966, 1971, 1974/75, 1981, 1988, 1996 en 2004) . In de praktijk maakt het echter weinig uit welk basisjaar je neemt. Moet je meerdere bedragen uit diverse perioden vergelijken, dan kan je zonder probleem 1913/4 als basisjaar nemen, en daarmee bedragen uit 19e en 20e eeuw omzetten naar huidige muntwaarde.

==> Voorbeelden maken de berekeningswijze duidelijk. Een langspeelplaat kostte in 1969 227 frank. Het indexcijfer van kleinhandelsprijzen (basis 100 in 1966) haalde 109,66 punten in 1969 en staat vandaag op 531,84 punten (beide cijfers komen uit de Excel-file van Statbel). In munt van vandaag kostte die LP in 1969 1.100 frank (227 frank : 109,66 x 531,84), of 27,50 euro. Ander voorbeeld: de basisdagvergoeding van een werkloze bedroeg 7 frank in 1930. Het indexcijfer haalde toen 874 punten (ten opzichte van het basisjaar 1914; informatie komt uit Statbel). Deze 7 frank is in huidige munt dus 167 frank waard (7 frank: 874 x 20852), of 4,1 euro.

==> Sleuteldocument voor deze periode (1914 – nu) is dus de Excel-file van Statbel, waar je alle cijfers per maand én jaargemiddelden kan vinden.

2. Benadering via het loon van een ongeschoolde arbeider

Deze methode is minder gangbaar. Zij wordt gebruikt om de historische realiteit op een andere manier proberen te vatten. De onderliggende idee is dat de arbeid van een ongeschoolde metselaar (een “metsershelper”) weinig is veranderd in de loop van de geschiedenis, d.w.z weinig of geen invloed van mechanisering: een doorsnee huis bouwen gebeurt nu in grote lijnen nog altijd zoals dat lang geleden gebeurde. Zijn arbeid (inderdaad, “zijn”, want de meeste metselaars zijn nog altijd mannen) heet bovendien zuiver te zijn, d.w.z. weinig of niet onderhevig aan felle schokken van de arbeidsmarkt (plotse grote veranderingen in de vraag of het aanbod), noch aan invloeden van vakbonden (beide argumenten kunnen worden in vraag gesteld). Waarde van geldsommen uit het verleden worden uitgedrukt via de uren arbeid van een ongeschoolde metselaar. Twee voorbeelden.

- In 1880 kostte een regenscherm 2,80 frank en verdiende een metselaar 0,28 frank per uur. De man moest dus 10 uren werken voor de aankoop. Het netto uurloon bedraagt vandaag 270 frank (zie Tabel 2 hieronder), dan weet je dat de prijs van dat regenscherm toen circa 2.700 frank was (10 uren x 270 frank uurloon), wat behoorlijk duur is.

- Een huis kostte in 1885 2.500 frank. De aankoop van dat huis kostte 7.810 werkuren aan een ongeschoolde metselaar (2.500 frank : 0,32 fr). Op zich zegt dit aantal werkuren natuurlijk al heel wat. Einde 2008 verdient dezelfde type arbeider 270 frank; vermenigvuldig dit bedrag met 7.810 werkuren, dan is de waarde van dat huis uit 1885 in huidige munt ongeveer 2.100.000 frank (of 58.575 euro).

De kunst is dus het lopende (of courante) netto uurloon te kennen, wat niet eenvoudig is. Officiële diensten en websites (Nationaal Instituut Statistiek, Nationale Bank) bieden geen oplossing, maar goede hulp bieden de vakbonden en onder meer Loonwijzer.be van het ACV (http://www.loonwijzer.be/main), waar je mits enig zoeken bruto uurlonen van de bouw kan vinden, plus de wijze van berekening van het netto uurloon (in juni 2008, resp. 9,96 euro en 6,75 euro of 270 frank – het bedrag dat wordt opgenomen in tabel 1 hieronder). De Algemene Centrale (ABVV) volgt de loonontwikkelingen op de voet (http://www.accg.be/BEDU/sectoren/sectorPostings.aspx?id=15&catid=216). Eveneens relevant is de website van het Steunpunt WSE (Werk en Sociale Economie), dat cijfers bevat over lonen ( http://www.steunpuntwav.be/steunpuntwav/view/nl/1285190 ).

Grote moeilijkheid is de stap van brutoloon naar nettoloon (dit is nodig om de vergelijking doorheen de tijd mogelijk te maken). Brutolonen zijn te vinden in de publicatie van de Nationale Bank van België, Belgische economische statistieken (Brussel, 1941-1950, 1950-1960, 1960-1970, 1970-1980, 1980-1990, en recent, http://www.nbb.be), reeks “Gemiddelde bruto uurlonen van arbeiders. Bouwnijverheid”. De stap van bruto naar netto gebeurde d.m.v. gegevens in dezelfde boeken, “Tarieven van de sociale zekerheidsbijdragen voor de arbeiders” (“netto” houdt dus geen rekening met belastingen). De stap van bruto naar netto is niettemin de zwakke schakel in deze berekeningswijze.

Voorbeeld van deze methode. Stel, een doorsnee radio kostte 2.345 frank in 1958. Je zoekt in tabel 2 naar het uurloon in dat jaar, wat 23,9 frank was. Die radio kostte de arbeider dus 98,1 uren werk. Ga dan naar het uurloon van 2008 (270 frank) en vermenigvuldig dit met het aantal werkuren uit 1958 (98,1), dan bekom je het bedrag van 26.487 frank (of 662 euro). Dat is veel. Als je de prijs van een doorsnee radio van vandaag neemt (voor 200 euro [of 8.000 frank] heb je al een redelijke keuze), dan weet je dat dezelfde arbeider daarvoor slechts 29,6 uren moet werken (8.000 frank : 270 frank). Je kan dus besluiten dat een radio in 1958 een dure aankoop was. Interessant is natuurlijk de berekening van de prijs van de radio aan de hand van het indexcijfer van de levensduurte. De prijs van de radio van 2.345 frank in 1958, in muntwaarde van 2008, bedraagt 15.646 (2345 frank : 103,65 x 690,6), waarbij beide laatste cijfers komen uit de Excel-file van Statbel. Interessante denkoefening is het verschil te verklaren tussen beide benaderingen (denk aan productiviteit van arbeid, met stijgende lonen en dalende productiekost als gevolg).

Tabel 2. UURLOON VAN ONGESCHOOLDE METSELAAR (MAN), BRUSSEL (1855 – 1940) en BELGIË (1950 - 2008) IN FRANK (na 2002: euro vermenigvuldigd met 40 om Belgische frank te bekomen).

1855-1870
0,17
1955
20,8
1871
0,20
1956
21,7
1872-1874
0,24
1957
23,1
1874-1876
0,30
1958
23,9
1877
0,31
1959
24,6
1878-1883
0,28
1960
25,4
1884-1892
0,32
1961
25,4
1893-1897
0,28
1962
27,7
1898-1907
0,27
1963
30,0
1908-1913
0,35
1964
33,1
1914
0,38
1965
31,0
1915-1918
--
1966
34,9
1919
1,00
1967
36,9
1920
1,76
1968
38,3
1921
1,85
1969
40,9
1922
1,90
1970
47,5
1923
1,95
1971
51,5
1924
2,37
1972
58,7
1925
2,50
1973
67,9
1926
2,85
1974
83,2
1927
3,11
1975
96,0
1928
4,10
1976
110,1
1929
5,44
1977
122,0
1930
5,79
1978
129,3
1931
5,17
1979
139,5
1932
4,60
1980
149,1
1933
4,26
1981
160,0
1934
4,10
1982
138,3
1935
4,13
1983
174,7
1936
4,12
1984
179,8
1937
4,78
1985
174,6
1938
5,27
1986
170,3
1939
5,48
1987
165,0
1940
5,46
1988
165,0
1941-1949
--
1989
160,0
1950
16,5
1990
166,0
1951
18,5
1991
179,0
1952
20,0
1992
186,0
1953
20,0
1993
192,0
1954
20,2
1994
196,5

 

1995
200,0
1996
206,0
1997
209,0
1998
215,0
1999
221,0
2000
228,0
2001
231,0
2002
236,0
2003
242,0
2004
247,0
2005
253,0
2006
258,0
2007
263,0
2008
270,0

Voor meer uitleg: pscholli@vub.ac.be