2 december 2008
Oudere patiënten minder vaak betrokken bij beslissingen rond levenseinde
Wilsbekwame bejaarde patiënten ouder dan tachtig worden door artsen opmerkelijk minder vaak betrokken levenseindebeslissingen dan jongere patiënten. Dat concluderen Johan Bilsen en Luc Deliens van de onderzoeksgroep Zorg rond het Levenseinde van de Vrije Universiteit Brussel in een studie over 2000 niet-plotse overlijdens in Vlaanderen. Ze pleiten ervoor om patiënten en hun familie in een zo vroeg mogelijk stadium te betrekken bij het bespreken van een goede zorgplanning, voorafgaand aan een eventuele wilsonbekwaamheid.
Dankzij een gezondere levensstijl en toegenomen medische mogelijkheden leven mensen in ontwikkelde landen almaar langer. Nu is ongeveer de helft van alle mensen die in deze landen overlijden ouder dan tachtig jaar. Samen met Cindy De Gendt en enkele collega-onderzoekers bestudeerden prof. Johan Bilsen en prof. Luc Deliens voor het eerst op grote schaal de manier waarop wordt omgesprongen met levenseindebeslissingen en het toedienen van levensverkortende middelen bij deze groep ouderen. In totaal werden meer dan tweeduizend niet-plotse overlijdens in heel Vlaanderen in beschouwing genomen. De resultaten hiervan verschenen zopas in het gezaghebbende vaktijdschrift Gerontology. De bedoeling van de onderzoekers was na te gaan of er een verschil is tussen de aanpak bij patiënten ouder dan tachtig en jongere patiënten.
Uit het onderzoek bleek dat in het geval van 54 procent van de oudere patiënten ten minste één levenseindebeslissing werd genomen. In 1 procent van de gevallen werden levensverkortende middelen toegediend, en bij 27 procent was er sprake van intensivering van pijn- en symptoombestrijding. In een kwart van de gevallen werd besloten de behandeling stop te zetten, en in bijna zeven procent van de gevallen was er sprake van terminale sedatie.
Opvallend is dat competente oudere patiënten slechts in iets meer dan de helft van de gevallen betrokken werden bij de beslissingen rond hun levenseinde. Bij jongere patiënten ligt dat aantal beduidend hoger (72 procent), wat erop wijst dat ouderen hun wensen minder uiten of er minder rekening mee gehouden. In deze gevallen is er een belangrijke rol weggelegd voor verpleegkundigen en verzorgers. Meestal zijn dezen goed op de hoogte van de wensen van de patiënt, en vaak vormen ze de link tussen patiënt en arts - vooral in instellingen en bij lager opgeleide patiënten.
De onderzoekers pleiten ervoor om oudere patiënten en hun familieleden tijdig en actief bij de besluitvorming aan het levenseinde te betrekken en om al op voorhand een zorgplanning op te stellen, voor het geval de patiënt later incompetent zou worden.
Referentie
Cindy De Gendt, Johan Bilsen, Freddy Mortier, Robert Vander Stichele, Luc Deliens. End-of-life decision-making and terminal sedation among very old patients. Gerontology 2008 October 9.
Meer informatie
Prof. dr. Johan Bilsen
Tel: 02-477 47 21
Gsm: 0475-32 19 00
johan.bilsen@vub.ac.be
Prof. dr. Luc Deliens
Tel: 02-477 47 62
Gsm: 0478-68 30 16
luc.deliens@vub.ac.be