26 november 2008
Nieuwe inzichten in ‘mysterieuze’ mitochondriale aandoeningen
Hoewel mitochondriale afwijkingen een belangrijke groep vormen binnen de aangeboren afwijkingen, zijn er weinig mensen van op de hoogte. Ze zijn erg moeilijk op te sporen, doordat ze zeer diverse symptomen kunnen vertonen. In haar doctoraatsonderzoek aan het Centrum voor Medische Genetica ontdekte onderzoekster Ann Meulemans vijf nieuwe mutaties die aan de basis liggen van een mitochondriale aandoening. Deze ontdekking betekent een nieuwe stap in de richting van een snellere en juistere diagnose van deze ‘mysterieuze’ aandoeningen.
De mitochondria zijn de bouwstenen van de cel en worden ook wel eens de energiefabriekjes genoemd, omdat ze suikers en vetten omzetten in energie (ATP) die ons lichaam nodig heeft om goed te functioneren. In het proces van deze omzetting kan heel wat mislopen, waardoor er zich een tekort aan lichaamseigen energie voordoet.
Dergelijke mitochondriale afwijkingen vormen een belangrijke groep binnen de aangeboren afwijkingen, met een prevalentie van 1/5000. Dat is niet zoveel minder dan bijvoorbeeld het syndroom van Down (1/1000) of mucoviscidose (1/2500). Ze blijven echter zeer moeilijk op te sporen, omdat ze zich in zeer uiteenlopende symptomen kunnen uiten, gaande van plotse blindheid tot lichte spieraandoeningen en verschillende aangetaste organen.
Om een exacte diagnose te kunnen stellen, moet men de fout gaan zoeken in de genetische code (DNA). Dit DNA zit hoofdzakelijk in de kern van de cel, maar de mitochondria hebben ook een eigen DNA. Dat betekent dat de fout zowel in het kern-DNA als in het mitochondriaal DNA kan zitten. Hierdoor is er nog steeds een grote groep patiënten waarvan men denkt dat ze een mitochondriale aandoening hebben en waarvoor men al jaren tevergeefs naar een juiste diagnose zoekt. Dat kan erg frustrerend zijn. Want een snelle en correcte diagnose is niet alleen onontbeerlijk voor een goede behandeling, maar helpt ook antwoorden formuleren op belangrijke vragen van de patiënt, bijvoorbeeld over herhalingsrisico’s en erfelijkheid.
In haar doctoraal onderzoek zocht Ann Meulemans van het Centrum voor Medische Genetica van het UZ Brussel bij een grotere groep patiënten met gelijkaardige symptomen en biochemische resultaten naar afwijkingen in een specifieke groep genen van het mitochondriaal DNA. In totaal stelde ze vijf mutaties vast bij vier patiënten. Deze geven de wetenschap al een stukje meer inzicht in de ‘mysterieuze’ mitochondriale aandoeningen. Buiten deze mutaties ontdekte Meulemans nog een reeks andere afwijkingen in het DNA die echter geen aanleiding geven tot een ziekte. Het is dus heel belangrijk om ook de aard van de mutatie na te gaan voor men kan zeggen dat het om de onderliggende oorzaak van de ziekte gaat.
Meer informatie
Dr. Ann Meulemans
Tel: 02-477 25 81
ann.meulemans@vub.ac.be
Referenties
1. Ann Meulemans, Willy Lissens, Rudy Van Coster, Linda De Meirleir, Joél Smet, Marie-Cécile Nassogne, Inge Liebaers and Sara Seneca. Analysis of the mitochondrial encoded subunits of complex I in 20 patients with a complex I deficiency. Eur J Paediatr Neurol 2004;8:299-306.
2. S. Seneca, N. Goemans, R. Van Coster, P. Givron, T. Reybrouck, R. Sciot, A. Meulemans, J. Smet, Johan van Hove. A mitochondrial tRNA Aspartate mutation causing isolated mitochondrial myopathy. Am J Med Genet2005;137:170-175.
3. Boel De Paepe, Joél Smet, Jules G. Leroy, Sara Seneca, Edith George, Dirk Matthys, Lionel Van Maldergem,Emmanuel Scalais, Willy Lissens, Linda DeMeirleir, Ann Meulemans, Rudy Van Coster. Diagnostic value of immunostaining in cultured skin fibroblasts from patients with oxidative phosphorylation defects. Pediatr Res 2006;59:1-5.
4. Ann Meulemans, Sara Seneca, Lieven Lagae, Willy Lissens, Boel De Paepe, Joél Smet, Rudy Van Coster, Linda De Meirleir. A novel mitochondrial tRNAAsn mutation causing a multi-organ failure. Arch Neurol 2006;63:1194-1198.
5. Ann Meulemans, Sara Seneca, Joel Smet, Boel De Paepe, Willy Lissens, Rudy Van Coster, Anne Debeer, Linda De Meirleir, Jaak Jaeken. A new family with the mitochondrial tRNAGlu gene mutation m.14709T>C presenting with hydrops fetalis. Eur J Paediatr Neurol 2007;11:17-20.
6. Ann Meulemans, Boel De Paepe, Jan De Bleecker, Joél Smet, Willy Lissens, Rudy Van Coster, Linda De Meirleir, Sara Seneca. Two novel mitochondrial DNA mutations in muscle tissue of a patient with limb-girdle myopathy. Arch Neurol 2007;64:1339-1343.
7. Ann Meulemans, Eric Gerlo, Sara Seneca, Willy Lissens, Joél Smet, Rudy Van Coster, Linda De Meirleir. The aerobic forearm exercise test, a non-invasive tool to screen for mitochondrial disorders. Acta Neurol Belg. 2007 Sep;107(3):78-83.
8. Ann Meulemans, Sara Seneca, Thomas Pribyl, Joel Smet, Valerie Alderweirld, Anouk Waeytens, Willy Lissens, Rudy Van Coster, Linda De Meirleir, Sharon Ackerman. Defining the impact of mutations in human Atp12p on the assembly of mitochondrial F1 using a Saccharomyces cerevisiae yeast model. In preparation 2008.