Ethiek en Integriteit

Het lijkt vanzelfsprekend dat onderzoekers zekere deontologische regels in acht nemen bij hun onderzoeksactiviteiten en in hun relatie tot collega's. Toen wetenschappelijk wangedrag in Vlaanderen nog veel minder een "issue" was dan bv. in de Verenigde Staten, achtte de Onderzoeksraad het, gezien de toenemende prestatiedruk, aangewezen om aan deontologie en onderzoekscultuur tijdig wat meer aandacht te besteden, zonder daarom te vervallen in uitvoerige regelgeving.  

De VUB heeft in december 2005 de aanbevelingen van de Europese Commissie van 11 maart 2005 betreffende het Europese Handvest voor Onderzoekers en betreffende een Gedragscode voor de Rekrutering van Onderzoekers onderschreven. In 2011 onderschreef de VUB de principes van het Europese Charter voor onderzoekers en van de ‘Code of Conduct for Researchers’ van de EU.  Het Europees Charter vormt het raamwerk voor het VUB personeelsbeleid inzake onderzoek.  De algemene beginselen en vereisten, vermeld in dit Europese Charter, worden dan ook opgenomen als basis voor een goede wetenschappelijke praktijk en cultuur.

De VUB heeft in haar onderzoeksbeleid permanent aandacht voor het behouden en bevorderen van een goede wetenschappelijke praktijk.  Bewustmaking en preventie, maar ook het hanteren van een procedure tot behandeling van klachten inzake wetenschappelijk wangedrag, maken deel uit van dit onderzoeksbeleid.

Een andere belangrijke pijler van het onderzoeksbeleid is bewustmaking via de opleiding van de (PhD) vorser.

Deze beginselen zijn terug te vinden in Charter voor de onderzoeker. Hierin wordt in detail beschreven wat wordt verstaan onder ‘goede wetenschappelijke praktijk’, uitgaande van een aantal profielschetsen, m.n.

  • Profiel van de goede onderzoeker
  • Profiel van de goede wetenschappelijke auteur
  • Profiel van de goede peer reviewer
  • Profiel van de goede promotor

 Het algemeen uitgangspunt is dat studenten, wetenschappelijk personeel, promotoren, begeleidingscommissie op de hoogte zijn van de basisprincipes van ethisch verantwoord onderzoek als mede van deze richtlijnen en hiermee in overeenstemming handelen op genomen in het Charter voor de Onderzoeker. Ethisch advies wordt gevraagd aan de bevoegde ethische commissie wanneer dit nodig of wenselijk is (bijv. voor publicatie, projectaanvraag of financiering) en/of wanneer er twijfel rijst over de ethische dimensie van het geplande onderzoek. Elk wetenschappelijk onderzoek heeft een impact. Het is aan de onderzoeker om hierover te reflecteren.

In het kader van inbreuken op wetenschappelijke integriteit is voorzien in een transparante procedure, waarbij de discretie en professionaliteit van de commissie wetenschappelijke integriteit en de bescherming van de melder/klokkenluider gegarandeerd worden.

Ethiek

Onderzoekers streven naar kwaliteitsvol onderzoek dat beantwoordt aan breed gedragen ethische beginselen en normen. De VUB vindt het essentieel dat onderzoekers op de hoogte zijn van deze beginselen en normen, opgenomen in het Charter van de onderzoeker, hun belang erkennen en ze ook toepassen in hun onderzoek. Onder ‘onderzoeker’ vallen wetenschappelijk personeel, promotoren (van doctoraats- of masterproefonderzoek), leden van een begeleidingscommissie. 

Elke onderzoeker ontwerpt, verricht en rapporteert onderzoek in overeenstemming met de toepasselijke wetgeving betreffende proeven op mensen, proefdieren en privacy.

Elke onderzoeker ontwerpt, verricht en rapporteert onderzoek in overeenstemming met beginselen en maatstaven voor ethisch en wetenschappelijk correct handelen, zoals vastgelegd in de Ethische Code van het Wetenschappelijk Onderzoek in België, het Europese Handvest voor Onderzoekers, het Framework for Research Ethics (FRE) van de European and Social Research Council van de Europese Commissie en het Charter van de onderzoeker van de Vrije Universiteit Brussel.

Bij de voorbereiding van het onderzoek beoordeelt de onderzoeker de aanvaardbaarheid van het onderzoek in het licht van deze ethische basisbeginselen en dit charter. Rijst er twijfel over de ethische aanvaardbaarheid van het geplande onderzoek, is een advies wettelijk verplicht of wenselijk (bijv. voor publicatie, projectaanvraag of financiering), dan kan of moet de onderzoeker advies vragen bij de bevoegde ethische commissie.

Nuttige links

Wetenschappelijke Integriteit

Wat is een inbreuk op wetenschappelijke integriteit?

Als een inbreuk op de wetenschappelijke integriteit wordt beschouwd, elke daad waarmee men zich ten onrechte de intellectuele eigendom of bijdragen van anderen toe-eigent, waarmee opzettelijk de vooruitgang van onderzoek wordt belemmerd, waardoor de wetenschappelijke verslaggeving kan worden gecorrumpeerd of de integriteit van de wetenschappelijke activiteiten kan worden aangetast. Internationaal worden drie hoofdtypes van inbreuken op de wetenschappelijke integriteit worden onderscheiden: 'fabrication, falsification en plagiarism'. Maar, naar gelang het geval, kunnen onzorgvuldig te werk gaan bij het verrichten of laten verrichten van onderzoek of subtielere dubieuze onderzoekspraktijken ook een inbreuk betekenen. 

De Commissie Wetenschappelijke Integriteit spreekt zich in een advies uit over het bestaan van een inbreuk op de wetenschappelijke integriteit. Ze is met uitsluiting van studenten bevoegd voor inbreuken gepleegd door personen die op het ogenblik van de vermeende inbreuk in het kader van een onderzoeksactiviteit verbonden waren aan de Vrije Universiteit Brussel.

De Academische Raad stelde op 26 oktober 2015 Prof. dr. Serge Gutwirth en Dr. Sari Depreeuw aan als respectievelijke voorzitter en ondervoorzitter van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit. De Commissie wordt betreffende de overige leden ad-hoc aangeduid door de voorzitter van de Commissie in functie van het voorliggende dossier. Ad-hoc leden maken deel uit van het academische personeel of het wetenschappelijk en pedagogisch personeel of zijn emeriti.

Raadpleeg het reglement betreffende inbreuken op wetenschappelijke integriteit voor meer informatie over de preciese definiering van wetenschappelijke inbreuken, de samenstelling en de werking van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit. 

Heeft u nog vragen bij de procedure of wil je een melding doen, dan kan dit bij het aanspreekpunt voor wetenschappelijke integriteit, Yves Van Der Hoeven.

Sinds 11 januari 2016 erkennen alle Vlaamse onderzoeksinstellingen het nieuwe reglement van de Vlaamse Commissie voor Wetenschappelijke Integriteit (VCWI). Met de ondertekening van het vernieuwde reglement van de VCWI wordt een nieuwe fase ingeluid in de bestrijding van het vervalsen van onderzoeksgegevens, plagiaat, het verzinnen van onderzoeksresultaten en andere vormen van wetenschappelijk wangedrag.

De commissies wetenschappelijke integriteit (CWI's) van de universiteiten onderzoeken nog steeds zelf klachten over wetenschappelijke integriteit. Maar voortaan kan al wie betrokken was in deze interne procedure een tweede advies vragen aan de VCWI (met name: de beklaagde, de melder en de instelling).

Onderzoek aan de VUB

Zoek hier projecten, publicaties, onderzoekers, teams,...

 

Meldpunt Wetenschappelijke Integriteit

Contact

Audrey Van Scharen