Betere diagnose en behandeling van leverziekten

Leverziekten vormen de vijfde belangrijkste doodsoorzaak ter wereld. Vaak is levertransplantatie de enige doeltreffende therapie, maar organen voor transplantatie zijn schaars. Er wordt dan ook druk gezocht naar therapieën om leverziektes aan te pakken. Onderzoekers van In Vitro Toxicologie en Dermato-Cosmetologie (IVTD) leveren aan die zoektocht een grote bijdrage. Zij ontdekten nieuwe mechanismen die leverziektes veroorzaken. Hun onderzoek doelt op de verbetering van enerzijds de behandeling, anderzijds de diagnose van leverziekten.

De vele cellen in ons lichaam communiceren met elkaar door chemische stoffen uit te wisselen op verschillende manieren. Zo communiceren zij via gap junctions, opgebouwd uit twee hemikanalen van buurcellen die op hun beurt bestaan uit 6 connexine-eiwitten. Gap junctions controleren de communicatie tussen cellen, wat noodzakelijk is voor de dagelijkse celhuishouding, maar daardoor ook vaak een doelwit van ziekten vormt. Er werd verondersteld dat gap junctions openstaan bij gezondheid (communicatie mogelijk) en sluiten bij ziekte (communicatie/celfunctionaliteit verhinderd). Eind jaren 90 bleek echter dat hemikanalen zelf ook kunnen openen en communiceren, zonder koppeling met een hemikanaal van een buurcel ter vorming van een gap junction. In plaats van met een buurcel, communiceert een cel zo met het extracellulaire milieu. Daarbij valt op dat de hemikanalen voornamelijk openen bij ziekte. In normale omstandigheden zijn de hemikanalen de structurele voorlopers van gap junctions, zonder een functioneel kanaal op zich te vormen.

Ondanks het functionele verschil (ziekte en gezondheid) hebben de twee soorten kanalen wel dezelfde opbouw, wat een onderscheid maken bemoeilijkt. In 2000 werd bovendien een nieuwe soort eiwitten ontdekt, pannexines, die stucturen vormen die sterk gelijken op connexine-hemikanalen en ook vooral actief zijn in geval van ziekte. De huidige middelen kunnen ‘goede’ gap juncties niet onderscheiden van ‘slechte’ connexine- en pannexinehemikanalen, en dit dus ten koste van de normale celfunctionaliteit. Het VUB-team test daarom stoffen die hemikanalen sluiten, maar geen effect hebben op gap junctions. Deze stoffen testten ze al met succes in het VUB-laboratorium in culturen van levercellen. Voor testen op proefdieren als model van menselijke leverziekte werken ze samen met de Universiteit van São Paulo, gesteund door de European Research Council aan Belgische zijde en door de Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de Sao Paulo aan Braziliaanse kant. Hoewel het VUB-onderzoek focust op levercellen, kan het principe van ‘slechte’ kanalen sluiten en ‘goede’ openlaten van toepassing zijn op alle soorten ziektes. Indien succesvol, kunnen ook laboratoria met expertise in suikerziekte, hartziekte, kanker … dit generische principe dus overnemen.

Naast de behandeling kan dit onderzoek ook de diagnose van leverziekten verbeteren. Bij zulke ziekten is het niet enkel zo dat hemikanalen opengaan en gap junctions sluiten, ook de productie van de bouwstenen, de connexines en pannexines, verandert. Dit kan als basis dienen voor nieuwe biomarkers om leverziektes klinisch vast te stellen. Het VUB-team ontwikkelt hiervoor nieuwe methoden in samenwerking met diverse andere internationale academische en industriële groepen.

Contact

Prof. Dr. Mathieu Vinken
Faculty of Medicine and Pharmacy
Vrije Universiteit Brussel, Laarbeeklaan 103, 1090 Brussel
02/477.45.87
mvinken@vub.ac.be

Onderzoek aan de VUB

Zoek hier projecten, publicaties, onderzoekers, teams,...