Democratie in Europa

De democratie zoals we die vandaag kennen is in essentie een vertegenwoordigende democratie. Burgers van nationale staten kunnen via verkiezingen en met de hulp van politieke partijen bepalen wie hen zal besturen. De goede werking van die vorm van democratisch bestuur wordt vandaag vaak in vraag gesteld. Tal van veranderingen in de Europese politiek en maatschappij zorgen ervoor dat de democratische dialoog tussen burger en bestuur onder druk staat. Het onderzoeksprogramma EDGE – Evaluating Democratic Governance in Europe – onderzoekt deze ontwikkelingen en de daarbij horende zoektocht naar nieuwe vormen en betekenissen van politieke besluitvorming en participatie in de Europese democratie. Het programma loopt in nauwe samenwerking tussen de Vakgroep Politieke Wetenschappen en het Institute for European Studies (IES). Promotoren zijn Kris Deschouwer en Sebastian Oberthür.  

De Europese samenleving is de voorbij decennia grondig veranderd. Oude tegenstellingen en breuklijnen waarop politieke partijen gebouwd werden hebben aan belang verloren en nieuwe en vaak meer kortstondige tegenstellingen nemen hun plaats in op de agenda. Politieke partijen genieten steeds minder vertrouwen, terwijl zij de cruciale organisaties zijn voor de werking van de vertegenwoordigende democratie. De Europese Unie is langzaam maar zeker een heel belangrijke bron van sturing geworden, maar is ook een complexe constructie waarin het niet altijd heel duidelijk is hoe het beleid verbonden is met de wensen en verlangens van de burgers. Nationale en internationale politiek interageren met elkaar en overlappen elkaar. In vele landen hebben ook regio’s een aantal belangrijke bevoegdheden gekregen. Dit creëert enerzijds meer kanalen om als burger te participeren, anderzijds wordt het ook steeds moeilijker om al die verschillende kanalen te identificeren en van elkaar te onderscheiden. Eurosceptische en populistische partijen stellen het huidige systeem in vraag en klagen aan dat verkozen politici geen goede vertegenwoordigers zijn. Er wordt ook op verschillende plaatsen gezocht naar nieuwe vormen van participatie en van debat zoals volksvergaderingen en deliberatieve jury’s.  

Het onderzoeksprogramma EDGE onderzoekt deze ontwikkelingen in de werking van de politieke besluitvorming en in de werking van de democratische dialoog. Er zijn onder meer projecten die peilen naar de personalisering van de politiek, naar de mate waarin kandidaten en verkozenen eerder individuele kenmerken dan partij-identiteiten uitspelen. Er wordt onderzoek gedaan naar motivaties voor stemgedrag, naar de opkomst en het succes van nieuwe politieke partijen, naar politieke participatie en vertegenwoordiging van specifieke groepen zoals gender en etnische groepen. Er lopen projecten over het functioneren van de politieke besluitvorming in de Europese Unie, over processen van delegatie en verantwoording tussen Europese instellingen en tussen Europese instellingen en nationale staten. Er is onderzoek naar de plaats van nieuwe media in de communicatie tussen burger en politiek.  

Wat al deze projecten met elkaar verbindt is hun aandacht voor de werking van de democratie. Die ontstond en kreeg vorm in een context die verschillend is van wat we vandaag kennen. De spanningen die daardoor ontstaan en de alternatieve modellen en praktijken die tot stand komen staan in het centrum van de belangstelling van het onderzoeksprogramma EDGE.  

Contact Details:

Prof. Kris Deschouwer
Vrije Universiteit Brussel, Vakgroep Politieke Wetenschappen
Kris.Deschouwer@vub.ac.be
+32 (0)2 6148120

 
Prof. Sebastian Oberthür
Vrije Universiteit Brussel, Institute for European Studies

 

Onderzoek aan de VUB

Zoek hier projecten, publicaties, onderzoekers, teams,...