Demografische uitdagingen van de 21ste eeuw

De veranderingen in de structuur van onze bevolking, zoals de vergrijzing en migratie, zijn een hot topic in de media en politiek. En terecht, want bij nader inzien is er nauwelijks een beleidsdomein te bedenken dat niet door demografische verandering wordt beïnvloed. Maar als het gaat over de toenemende levensverwachting, gezondheid, vruchtbaarheid en migratie, hoe doen we het dan in vergelijking met Europa en de rest van de wereld? Welke verschillen bestaan er binnen het land, zowel regionaal als tussen diverse lagen van de bevolking? En hoe kan deze kennis aangewend worden ten dienste van een vooruitziend en duurzaam beleid?  De onderzoeksgroep DEMO (Interface Demography) onderzoekt de demografische uitdagingen van de 21e eeuw.

De tweede helft van de 20ste eeuw is een uitzonderlijke periode geweest in de demografische geschiedenis van de mensheid. De gestage toename in levensverwachting, begonnen in de 19de eeuw in de industriële wereld, heeft na de Tweede Wereldoorlog een wereldwijde vlucht genomen. Van 48 jaar in 1950 is de levensverwachting opgeklommen tot 68 jaar in 2010. In weerwil van persistente armoede en hongersnood is de algemene trend er één van economische vooruitgang. Dit weerspiegelt zich in de wereldwijd dalende sterftecijfers. De vruchtbaarheid is intussen gevolgd. Na een ongeëvenaarde bevolkingsgroei in de jaren zestig met meer dan 2% en een verdubbeling in 40 jaar van de wereldbevolking is de jaargroei teruggevallen op 1%. Prognoses van de Verenigde Naties voorspellen een nulgroei tegen 2050. In het kielzog van deze grote demografische transitie voltrekt zich een tweede wereldwijd fenomeen: de trek naar de stad. Sinds 2010 woont de meerderheid van de wereldbevolking in de steden. 

Het is tegen deze achtergrond dat de demografische evolutie in ons land moet worden afgezet. België behoort tot de meest verstedelijkte gebieden van de wereld. De hoge levensverwachting en het lage geboortecijfer zorgen voor een vergrijzing van de bevolking. Tegelijk kent ons land recent een relatief sterke bevolkingsgroei gestuwd door de internationale migratie.

Op het vlak van de gezinsvorming is samenwonen van aanloop tot het huwelijk geëvolueerd tot een volwaardig alternatief, en huwelijkscijfers zijn in die mate gedaald, dat voor het eerst in lange tijd zelfs het aantal echtscheidingen weer afneemt.

Achter elk van deze welbekende trends gaat een proces schuil, en zijn er interacties waar te nemen met andere demografische factoren. Zo zal het niet verbazen dat internationale migratie implicaties heeft voor het vruchtbaarheidscijfer. Maar minder voor de hand liggend is dat migranten ondanks een gemiddeld minder goede gezondheid toch vaak een betere levensverwachting hebben.

Verstedelijking, vergrijzing van de bevolking en migratie zijn de centrale onderzoeksthema’s in dit project. Ons onderzoek richt zich ook op huishoudens en nieuwe samenlevingsvormen met topics als gezinsvorming, evolutie in gendergelijkheid, echtscheiding en nieuw samengestelde gezinnen. Veel aandacht gaat uit naar ongelijkheid in gezondheid en sterfte. De studie van gezondheidsverschillen naar socio-economische status, migratieachtergrond of gender zijn als dusdanig belangrijk, maar helpen ook om de demografische evoluties beter in te schatten. DEMO heeft daarnaast ook aandacht voor het specifieke thema van (fysieke en mentale) gezondheid op het werk.

Uiteraard heeft migratie ook een belangrijke impact op onze bevolking. De onderzoeksgroep bekijkt de rol die migratie speelt in de demografische veranderingen binnen België en Europa, maar onderzoekt ook hoe het zit met de gezondheid, het familieleven, opleiding en carrière binnen migrantengroepen. Wanneer men kijkt naar intra-Europese migratie, wordt steeds vaker het woord mobiliteit in de mond genomen. Het geeft meteen de diversiteit aan die zich binnen de vreemde bevolking toont. De onderzoeksgroep brengt deze diversiteit in kaart, en bestudeert uitvoerig de consequenties van deze verschillende soorten van migratie.

De data die uit al dit onderzoek voortkomen, worden samen geplaatst om een groter beeld te krijgen van globale en regionale bevolkingsdynamieken. Hierdoor kunnen wetenschappers evoluties in de bevolking op grote schaal en op lange termijn bekijken en op basis van verschillende hypotheses projecties maken over mogelijke toekomstige evoluties.

Onderzoeksgroep DEMO gaat op zoek naar verklaringen voor deze bevolkingstrends en tracht niet alleen bij te dragen tot de stand van de wetenschappen, maar heeft ook een bewezen staat van dienst bij het begeleiden en adviseren van het beleid in bevolkingsmateries.

 

Parick Deboosere
Interface Demography
Patrick.Deboosere@vub.ac.be
+32 2 6148123

Onderzoek aan de VUB

Zoek hier projecten, publicaties, onderzoekers, teams,...