Straf en preventie

De strijd tegen criminaliteit en onveiligheid is de afgelopen jaren sterk geëvolueerd. Sommige onderzoekers spreken van een punitievere samenleving of van een sterk op veiligheid gerichte samenleving. De onderzoeksgroep Crime & Society (CriS) analyseert binnen deze maatschappelijke context criminaliteit met speciale aandacht voor sociale ongelijkheid, cultuur en mensenrechten. Ze doet dit vanuit drie verschillende onderzoeksthema’s of –domeinen: (1) penologie, (2) jeugdbescherming, (3) politie, preventie en veiligheid, en (4) criminaliteit en de stad.

‘Bestraffing’ kent steeds meer verschillende vormen. Naast de traditionele geldboete en gevangenisstraf kennen we nu ook de werkstraf, het elektronisch toezicht, GPS tracking, thuisdetentie, (verplichte) behandeling, opsluiting van illegale vreemdelingen, enz.  Strafmodaliteiten zoals de voorwaardelijke invrijheidstelling van gedetineerden roepen regelmatig hevige emoties op en leiden gemakkelijk tot politiek paniekvoetbal. Wetenschappelijk onderzoek naar deze ontwikkelingen en hun gevolgen voor de burgers is dan ook levensnoodzakelijk in een democratie.

Bestraffing is immers ook één van de meest ingrijpende vormen van uitoefening van macht door de staat. Dit roept fundamentele vragen op betreffende de bescherming van mensenrechten en menselijke waardigheid van personen die hieraan onderworpen worden. Overbevolkte gevangenissen, internering zonder adequate psychiatrische behandeling, stakingen van gevangenispersoneel die alle activiteiten lamleggen hebben al tot verschillende veroordelingen door Europese instanties geleid. Maar ook de meer onzichtbare vormen van verregaande technologische controle (camerabewaking, GPS tracking) moeten tot de nodige waakzaamheid blijven leiden.

Uitoefening van macht, (extreme) afhankelijkheid en reacties daartegen vinden we echter ook buiten het strafrechtapparaat. Denken we maar aan ziekenhuizen, woonzorgcentra, enz. Vergelijkingen tussen verschillende instellingen helpen ons deze relaties beter te begrijpen.

Wat kan of niet kan in onze samenleving lijkt anderzijds niet langer uitsluitend te worden bepaald door het strafrecht. De straf is daarbij niet langer het enige antwoord op delinquent gedrag. In het huidige veiligheidsbeleid zijn bovendien heel wat meer controle-instrumenten ontwikkeld om zowel jongeren als volwassenen te wijzen op wat kan of niet kan, deugt of niet deugt, … Denk hierbij aan de ondertussen alom bekende GAS-boetes (Gemeentelijke Administratieve Sancties) die vooral jongeren op de vingers willen tikken. Hier is tot op vandaag heel weinig wetenschappelijke informatie over. De onderzoeksgroep bestudeert dergelijke controle-initiatieven, hoe ze werken in het dagelijkse leven, hoe ervaren jongeren dit, etc.

De staat delegeert steeds meer van haar veiligheidsbevoegdheden naar lagere bestuursniveaus en naar de private sector. Hierdoor krijgen gemeenten, provincies, gemeenschappen maar ook privébedrijven steeds meer taken van controle maar ook van preventie toegewezen. We weten nog maar weinig af van de aard en de gevolgen van deze verschuivingsmechanismen, wat dit betekent voor onze samenleving en de strijd tegen delinquent gedrag. De onderzoeksgroep besteedt hier dan ook bijzondere aandacht aan.

De invulling van wat criminaliteit is of niet is en het antwoord daarop verschilt van cultuur tot cultuur, van context tot context. Daarom bekijkt de onderzoeksgroep misdaad en misdaadbestrijding vanuit twee perspectieven. Het culturele perspectief waarbij het belang van betekenisverlening, voorstelling en macht in de constructie en de strijd tegen criminaliteit centraal staan. Het tweede perspectief levert een internationale blik op de zaak: hoe staat België ervoor in vergelijking met andere Europese landen.

Sonja Snacken
SCRI
Sonja.Snacken@vub.ac.be
+32-2-6292633

 

Onderzoek aan de VUB

Zoek hier projecten, publicaties, onderzoekers, teams,...