U bent hier

Veiligheid, terrorisme en mensenrechten

6 ECTS-credits
150 uur studietijd

Aanbieding 1 met studiegidsnummer 4016585EEW voor werkstudenten in het 1e semester met een verdiepend master niveau.

De informatie over dit studiedeel is van toepassing op het academiejaar 2017-2018.

Semester
1e semester
Inschrijving onder examencontract
Mogelijk
Beoordelingsvoet

Beoordeling (0 tot 20)

2e zittijd mogelijk
Ja
Inschrijvingsvereisten
Inschrijven voor dit opleidingsonderdeel is enkel mogelijk voor werkstudenten. Dagstudenten kunnen enkel registreren voor opleidingsonderdelen waarvan de code eindigt op een R.
Onderwijstaal
Nederlands
Faculteit
Faculteit Recht en Criminologie
Vakgroep
Criminologie
Onderwijsteam:
Onderdelen en contacturen
  • 26 contacturen Hoorcollege
Inhoud

In dit vak wordt maatschappelijke veiligheid bestudeerd vanuit een rechtsfilosofische en politiek filosofische invalshoek. Veiligheid staat de afgelopen decennia in het middelpunt van de maatschappelijke belangstelling. Tot de kern van dit vak behoort de vraag wat de veiligheidszorg binnen de normatieve randvoorwaarden van de democratische rechtsstaat onderscheidt van het veiligheidsstreven tout court. Of anders gezegd: op welke manier dienen veiligheid en vrijheid zich tot elkaar te verhouden in de democratische rechtsstaat? En waar liggen de grenzen van het veiligheidsstreven?

Om die vraag te kunnen beantwoorden zal eerst op summiere wijze nagegaan worden welke de ideeënhistorische evolutie is van het denken over veiligheid. Dit ideeënhistorische perspectief mondt uit in een actuele vraag: hoe wordt “veiligheid” in de moderne tijd opgevat en wat is de status van veiligheid in de democratische rechtsstaat? Bestaat er een “recht op veiligheid”? Of is veiligheid zelfs een “grondrecht” en dient het als dusdanig opgenomen te worden als een grondwettelijk vastgelegde norm? Of dient de zorg voor veiligheid niet veeleer te worden opgevat als een essentiële staatstaak?

Vervolgens komt de problematiek van de privatisering van de veiligheidszorg aan bod. Private beveiligingsfirma’s gaan een steeds grotere rol spelen. Niet alleen inzake bewaking en monitoring van personen, maar in de Angelsaksische wereld ook steeds meer als uitbaters van private gevangenissen, als actoren van private recherche en als forensische accountants. Dit kan leiden tot een systeem van “private justice”, een wijze van private afdoening van geschillen waarbij de strafrechter en soms ook de civiele rechter buiten spel gezet worden. Welke voordelen en gevaren liggen er besloten in de voortschrijdende privatisering van de veiligheidszorg en de opkomst van private justice?

Het derde luik van het vak is gewijd aan de evolutie van het veiligheidsdenken onder de invloed van de terrorismebestrijding sinds 11 september. In de strijd tegen het terrorisme dreigen twee gevaren. Het eerste is dat van de fysieke bedreiging van de bevolking door het terrorisme zelf. Het tweede is het gevaar dat door een overreactie de burgerlijke vrijheden uitgehold worden en het constitutioneel systeem zelf bedreigd raakt. Aan de hand van de evolutie in de V.S. na 11 september, wordt getoond hoe dit kan leiden tot de ontwikkeling van een systeem van uitzonderingsrecht, een militarisering van het strafrechtssysteem, een disproportionele toename van de uitvoerende macht en het ondermijnen van burgerrechten en vrijheden.

Vaak wordt in verband met terrorisme het beeld opgeroepen van de balans tussen veiligheid en vrijheid. En steeds weer blijkt dat burgers in tijden van terroristische dreiging tamelijk gemakkelijk bereid gevonden worden om een stuk van hun vrijheid in te leveren ten voordele van meer veiligheid. Daarbij blijkt ook de tolerantie van de bevolking tegenover het inzetten van extreme middelen zoals foltering van (vermeende) terroristen, groter te worden. In het vierde luik wordt dit probleem nader bestudeerd. In de V.S. hebben topjuristen juridische memoranda geschreven op grond waarvan het de CIA mogelijk gemaakt werd om terrorisme verdachten te folteren. De argumentatiestructuur en de juridische aanvaardbaarheid van deze zogenaamde “torture memo’s” zullen onderzocht worden. Intellectuelen leverden de politiek-ethische legitimatie voor het inzetten van uitzonderingsrecht en het gebruik van foltering langs de lijnen van een consequentialistische ethiek van het minste kwaad: hoe groter het gevaar dat ons bedreigt, des te uitzonderlijker ook de middelen mogen zijn om dit gevaar te bestrijden. Deze ethiek zal besproken worden. Het befaamde “tikkende tijdbom scenario” dat als legitimatie van foltering opgevoerd wordt, zal in dit verband kritisch geanalyseerd worden. Verder zal het proces van “normalisering” van foltering tijdens het Franse bewind in Algerije belicht worden. En ten slotte zullen ook enkele juridische casus behandeld worden waarin foltering centraal staat.

Studiemateriaal
  • Cursustekst (Vereist): Veiligheid, terrorisme en mensenrechten, Een reader met teksten via Pointcarré
Bijkomende info

Een reader met teksten zal via Pointcarré ter beschikking gesteld worden.

Leerresultaten

Algemene competenties

In dit vak worden enkel colleges gedoceerd door de docent. Doel is dat studenten reflexief leren omgaan met vraagstukken rond veiligheid en vrijheid en dat ze op een leergierige wijze zelf onderzoek leren doen over rechtsfilosofische vraagstukken.

Beoordelingsinformatie

De beoordeling bestaat uit volgende opdrachtcategorieën:

  • Examen Schriftelijk bepaalt 100% van het eindcijfer.

Binnen de categorie Examen Schriftelijk dient men volgende opdrachten af te werken:

Examen schriftelijk met een wegingsfactor 1 en aldus 100% van het totale eindcijfer.

Toelichting: Bij de eindevaluatie zal rekening gehouden worden met de actieve inbreng en de zelfwerkzaamheid van de studenten tijdens de colleges.

Aanvullende info met betrekking tot examinering

Schriftelijk. Bij de eindevaluatie zal rekening gehouden worden met de actieve inbreng en de zelfwerkzaamheid van de studenten tijdens de colleges.