Historiek en Basisfilosofie

De Vrije Universiteit Brussel (VUB) is ontstaan uit de Franstalige Université Libre de Bruxelles (ULB) die in 1834 door de Brusselse advocaat van Vlaamse oorsprong, Pierre-Théodore Verhaegen, gesticht werd. Het was zijn bedoeling een universiteit op te richten die onafhankelijk zou zijn van Staat en Kerk en waar academische vrijheid zou heersen. Hoewel reeds in 1935 aan de faculteit Rechtsgeleerdheid van de ULB cursussen in het Nederlands gedoceerd, werden, duurde het nog tot 1963 voor in vrijwel alle faculteiten cursussen in het Nederlands konden gevolgd worden.

Met de wet van 28 mei 1970 werd de op 1 oktober 1969 doorgevoerde splitsing van de oude universiteit in een Nederlandstalige (VUB) en Franstalige (ULB) universiteit, een juridische, administratieve en wetenschappelijke realiteit.

Organiek statuut

Download het organiek statuut in PDF (1,5MB)

Het organiek statuut geeft je inzicht in de beginselen, zending en structuur van de universiteit alsook de samenstelling van de verschillende bestuursorganen. Voor een beknopt overzicht van de bevoegdheden, samenstelling en leden van de verschillende bestuursorganen neem je een kijkje op de pagina Bestuur en Structuur.

 

...en basisfilosofie

De VUB heeft als enige Vlaamse universiteit het principe van 'Vrij Onderzoek' in haar statuten ingeschreven. Dit principe is gebaseerd op een tekst van de Franse wiskundige en natuurfilosoof Henri Poincaré (1854-1912) die zegt dat:

Het denken mag zich nooit onderwerpen,
noch aan een dogma,
noch aan een partij,
noch aan een hartstocht,
noch aan een belang,
noch aan een vooroordeel,
noch aan om het even wat,
maar uitsluitend aan de feiten zelf,
want zich onderwerpen betekent het einde van alle denken.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat het VUB-zegel de spreuk 'scientia vincere tenebras' (door wetenschap de duisternis overwinnen) draagt. De bedeltas en de samengeslagen handen op het oranje-wit-blauwe schild in het embleem (de kleuren van de prinselijke vlag van Oranje) verwijzen naar de strijd van de protestantse Geuzen en de Prins van Oranje tegen de Spaanse overheersing en de inquisitie in de 16de eeuw. De spreuk, gecombineerd met de bedeltas en de samengeslagen handen, staan symbool voor het vrije en ongebonden karakter van de Vrije Universiteit Brussel.

Een ander basisprincipe, eveneens opgenomen in het organiek statuut van de VUB, is dat de instelling democratisch beheerd dient te worden. Concreet betekent dit dat alle geledingen, zowel professoren, assistenten, onderzoekers, studenten als het administratief en technisch personeel, in alle bestuursorganen vertegenwoordigd zijn. Zo garanderen wij dat elke geleding ruime inspraak in de besluitvorming krijgt en aldus deelneemt aan het beleid.

Pierre-Théodore Verhaegen

Pierre-Théodore Verhaegen werd geboren in Brussel op 5 september 1796. Hij was in menig opzicht een goed voorbeeld van de levenswijze van de hoge burgerij en adel uit de eerste helft van de 19de eeuw. Verhaegen ging aan de slag als advocaat in Brussel maar was daarnaast ook actief in de vrijmetselarij, de liberale partij en het Belgisch parlement.

Hoewel Verhaegen sterk aanleunde bij het anti-kerkelijke gedachtegoed was hij daar van thuis uit niet voor voorbestemd. Hij stamde immers uit een zeer traditionele katholieke familie, met heel wat geestelijken als voorouders en werd door gelovige ouders opgevoed. Toch was Verhaegen uitermate representatief voor zijn tijd voor wat betreft de ideologische invulling van het anti-kerkelijke gedachtegoed. Het ging bij deze liberalen in de eerste plaats om een vrijheid van denken en handelen, los van de kerkelijke autoriteit.

Zo rijpte bij Verhaegen de idee om een universiteit te stichten, die volledig onafhankelijk zou zijn van kerk en staat en waar het principe van Vrij Onderzoek centraal zou staan. Een droom die hij met de stichting van de ULB in 1834 in vervulling zag gaan. Verhaegen is er echter nooit in geslaagd om in zijn eigen familie een vrijzinnige familiale traditie te vestigen, zoals dat in zovele andere liberaal burgerlijke families wel het geval is geweest. Zijn burgerlijke begrafenis in 1862 werd een liberaal-maçonniek gebeuren, dat de katholieken als een schandaal ervoeren, maar dat voor de verdere introductie van niet-kerkelijke sociale gedragsregels zeer belangrijk was.

Verhaegenherdenking

Elk jaar op 20 november herdenken de Universitaire Gemeenschappen van de VUB en ULB hun stichter, Pierre Theodore Verhaegen. Dit gaat gepaard met een ludieke, studentikoze optocht door de Brusselse straten, in de volksmond beter gekend als 'St V'. De academische overheid van de VUB en ULB leggen traditioneel een bloemenkrans neer bij de graftombe van Theordore Verhaegen op het kerkhof van Brussel (Evere). Daarnaast is de Verhaegenherdenking een uitstekende gelegenheid om de nauwe vriendschapsbanden tussen de ULB en de VUB aan te halen.

Lees meer over het leven en werk van Pierre-Théodore Verhaegen in het boek Pierre-Théodore Verhaegen (1796-1862), uitgegeven bij VUBPRESS, 250 pagina's.