U bent hier

Goede afspraken, goede vrienden

Bevinding Evolutionary Game Theory

Deze bekende volkswijsheid vertelt dat duidelijke afspraken tussen partijen frustraties en ruzies voorkomen. In een wiskundig en numeriek onderzoek tonen The Anh Han en Tom Lenaerts (beiden van VUB en ULB) in samenwerking met Luís Moniz Pereira en Francisco C. Santos uit Portugal aan, dat dit gedrag eigenlijk door natuurlijke selectie ontstaan is. Uit hun analyse blijkt bovendien dat vooraf bepaalde sancties tot een efficiëntere samenwerking leidt, beter dan het eenvoudig bestraffen van slecht gedrag achteraf. Hun onderzoek werd gepubliceerd in Scientific Reports, een vrij toegankelijk tijdschrift van de uitgever van Nature.
Wanneer we met iemand gaan samenwerken, loont het meestal om vooraf te bepalen hoe sterk deze partner zich voor de samenwerking wil inzetten. Om zeker te zijn van zijn engagementsniveau, kunnen we een belofte vragen en duidelijk maken wat er precies zal gebeuren als de deal niet wordt nagekomen. Neem bijvoorbeeld het geval van twee studenten die voor een bepaald vak samen aan een opdracht moeten werken, of twee mensen die beslissen om te gaan samenwonen of trouwen. In dit laatste geval levert het samenwonen of trouwen de betrokkenen een gevoel van veiligheid en andere gedeelde voordelen op. Om lange, frustrerende onderhandelingen te vermijden wanneer het fout loopt met de relatie of het huwelijk, kunnen ze zichzelf tegen eventuele rampscenario’s indekken door vooraf aan te geven wat er zal gebeuren wanneer de deal wordt verbroken. Deze afspraken kunnen zelfs op een veel implicietere manier worden geregeld, zoals over het algemeen bij leden van religieuze groepen of sociale organisaties het geval is. Mensen zijn zo gewoon aan het maken van voorafgaande afspraken in uiteenlopende situaties, dat we ons kunnen afvragen of dit gedrag door de evolutie tot stand gekomen is.
Met behulp van de EGT-theorie (Evolutionary Game Theory) toont het onderzoek in Scientific Reports aan dat de meeste mensen voorstellen om afspraken te maken wanneer de kostprijs hiervan (bv. een advocaat nemen om een contract op te stellen) gerechtvaardigd is, gelet op het voordeel van de gezamenlijke inspanning (bv. een huis kopen), terwijl ook voldoende compensaties ingebouwd zijn. Dit leidt tot een aanzienlijk samenwerkingsniveau. De mensen die in een dergelijk geval voorstellen om afspraken te maken, kunnen zich op die manier van valse samenwerkingspartners ontdoen die weliswaar met de samenwerking instemmen maar anders handelen. Daarnaast voorkomen ze ook om in zee te gaan met de verkeerde mensen die er slechts op uit zijn om hun voordeel te doen met de inspanningen van de samenwerkende partner. 
 
Wat gebeurt er echter wanneer het maken van afspraken te duur uitvalt in vergelijking met het voordeel van de samenwerking? Zijn mensen bereid om een contract op te stellen over het verdelen van een taart? De resultaten tonen aan dat de mensen die profiteren van de investering van anderen in dat geval hun voordeel doen. Dure afspraken zijn dus alleen voor specifieke projecten lonend.
De nieuwe studie toont ook aan dat er nog hogere samenwerkingsniveaus ontstaan wanneer mensen er bij hun partner op aandringen om te delen in de kosten die aan het maken van afspraken verbonden zijn. Het gedrag ondersteunt op die manier de samenwerkingsevolutie met betrekking tot een breder scala van kosten en compensaties die aan samenwerking gekoppeld zijn. Dit is erg logisch: wanneer beide partners evenveel investeren, maakt dit de belofte die ze allebei doen geloofwaardiger. De oude volkswijsheid kan bijgevolg worden uitgebreid: goede afspraken maken goede vrienden, maar gezamenlijk bekostigde afspraken maken nog betere vrienden. 
Het artikel in Scientific Reports vergelijkt dit gedrag ook met costly punishment. Bij deze strategie worden geen voorafgaande afspraken gemaakt en worden tegenstanders na het vertonen van slecht gedrag gewoon bestraft. Uit eerdere studies bleek dat een voldoende strenge bestraffing van slecht gedrag de samenwerking ten goede kan komen bij een populatie van individuen die voornamelijk uit eigenbelang handelen. Deze studies wijzen echter ook uit dat de bestraffing soms vrij excessief moet zijn om tot hoge samenwerkingsniveaus te komen. Zo zou er een gevangenisstraf van 20 jaar moeten worden gegeven aan wie een gebakje steelt, of een overdreven GAS-boete aan wie op de trappen van een kerk zit te eten. Uit de huidige studie blijkt dat het maken van voorafgaande afspraken de impact/kost-verhouding van de straffen aanzienlijk kan beperken. Zelfs met minder strenge straffen worden op die manier beduidend hogere samenwerkingsniveaus gerealiseerd. 
De resultaten van dit nieuwe onderzoek dragen meer in het algemeen bij tot een beter begrip van de omstandigheden waarin onze samenleving samenwerking kan realiseren of ondersteunen. Samenwerking is echter slechts mogelijk indien iedereen de gevolgen van zijn daden aanvaardt en op voorwaarde dat er systemen zijn die een correcte conflictbeslechting met passende compensaties waarborgen. 
Tom Lenaerts (Brasschaat 1972) is actief op het terrein van Computationele Biologie en Speltheorie en werkt in het AI Lab (ai.vub.ac.be) van de Vrije Universiteit Brussel en de Machine Learning group (mlg.ulb.ac.be) van de Université Libre de Bruxelles. De publicatie staat online: http://www.nature.com/srep/2013/130918/srep02695/full/srep02695.html

Perscontacten

Contacteer de perscontacten van de VUB

Mocht u er niet in slagen de gewenste contactpersoon te vinden, dan kunt u altijd contact opnemen met de persrelaties:
+(32) 473/96 41 37 
sicco.wittermans@vub.ac.be