Vrije Universiteit Brussel


Veilig zittend werken

Zitten

Zitten is een belangrijke oorzaak van rugklachten. We ontwaken, we zitten aan de ontbijttafel, op de trein of in de auto. Een werkdag bestaat voor een groot gedeelte van de beroepsbevolking uit zittende arbeid. We ontspannen ons tenslotte in onze luie zetel voor de televisie. Een karikatuur om aan te tonen dat de bewegende, rechtopstaande mens toch een zittend exemplaar geworden is. De intrede van de computer samen met het internet zorgen nog meer voor een zittende houding.

Het soms langdurig zitten in een bepaalde houding met onvoldoende correcte ondersteuning zorgt voor problemen zoals afvlakking van de onderrug en kruipeffect op de discus (tussenwervelschijf), die op zich dan weer kunnen leiden tot ernstige rugklachten.

Een ergonomisch verantwoorde werkplek is een voorwaarde voor goede arbeidsomstandigheden. De verschillende onderdelen van een werkplek (stoel, monitordrager, voetensteun etc.) dienen niet alleen volledig aan de eisen en wensen van de individuele gebruiker te voldoen maar dienen ook juist opgesteld te zijn.

Verschillende zitsystemen

Een stoel bestaat uit een zitvlak, poten en een rugleuning. De vorm van deze elementen en de wijze waarop ze samengevoegd zijn, maken echter dat de ene stoel uitermate comfortabel zit, terwijl de andere reeds na een tiental minuten een marteltuig wordt. De meeste mensen zitten op klassieke stoelen, die al dan niet verbeterd zijn om een aangenamer zitcomfort te geven. Een nadeel van de klassieke stoel is echter dat hij minder soepel inspeelt op de basismechanismen van veel rugklachten. Een aantal moderne meubelontwerpers hanteren echter zeer bewust concepten als open heuphoek, mobiliteit, aanpassing van de omgeving aan het lichaam, enz., om rugklachten te vermijden. Dit betekent echter niet dat hun ontwerpen de ultieme oplossing bieden voor mensen met rugklachten ten gevolge van zittende arbeid. Balansstoelen bv. hebben als nadeel dat de kniehoek klein is en men daaroor bij langdurig zitten last kan krijgen van afknellingsverschijnselen in de knie en het onderbeen. We bespreken hierna de belangrijkste zitsystemen. Eén besluit dringt zich uit dit overzicht alvast op: de ultieme stoel werd nog niet ontworpen. Elke stoel heeft zijn specifieke gebruiksmogelijkheden en beperkingen. Het komt er bijgevolg op aan die stoel uit te kiezen die het best geschikt is voor het gebruik dat men beoogt.

De bureaustoel

Voor langdurig zittend werk aan een werkblad, schrijftafel, computer, enz., worden vooral bureaustoelen gebruikt. Deze hebben de laatste tientallen jaren grote aanpassingen ondergaan zodat er momenteel een ruime keuze voorhanden is. Een nadeel is echter dat veel mensen de stoel waarop ze werken, niet zelf kunnen kiezen.

  • Een open heuphoek is zeer belangrijk voor een bureaustoel vermits men op deze stoelen toch meestal vrij lang in een min of meer dezelfde houding blijft zitten. Bij sommige bureaustoelen kan het zitvlak naar voren kantelen met een hoek van 10 tot 15°. Dit kantelmechanisme maakt het mogelijk om zeer gemakkelijk van zithouding te wisselen, wat in dit geval een belangrijk voordeel is.
  • Een zeer recente ontwikkeling op dit gebied is een schommelmechanisme dat ingesteld kan worden op het individuele gewicht. Het zitvlak volgt dan nagenoeg spontaan de bewegingen van het lichaam zonder dat dit bijkomende inspanningen vereist.
  • Een goede bureaustoel moet in hoogte verstelbaar zijn. De ideale hoogte is afhankelijk van individu tot individu. De zithoogte moet zodanig ingesteld worden dat de voeten op de grond rusten en de hoek in de knie groter is dan 90°. Indien het werkblad te hoog staat, gebruikt men best een voetensteun.
  • Bij een aantal recente bureaustoelen kan ook de zitdiepte worden aangepast aan de lengte van de bovenbenen met behulp van een in- en uitschuifbaar systeem. Dit is nuttig voor mensen met zeer korte of zeer lange bovenbenen.
  • Goede bureaustoelen hebben een verdikking ter hoogte van de lenden. Meer ingenieuze stoelen beschikken zelfs over een opblaasbaar lendengedeelte dat individueel aanpasbaar is. Ook een klein opgerold kussentje of andere hulpmiddelen kunnen echter voldoende ondersteuning bieden (zie verder)
  • Een aantal recente systemen spelen volledig in op een meer actief zitgedrag. In combinatie met een schommelmechanisme van de zitting bieden dergelijke stoelen een uitstekende mogelijkheid tot 'dynamisch zitten'.

Variable balansstoel

De zogenaamde Variable balansstoel is specifiek ontworpen met het oog op het aannemen van een correcte fysiologische zithouding met een open heuphoek. Het zitvlak is naar voren gekanteld en een dubbele kniesteun belet het afglijden van het zitoppervlak. De combinatie van een hellend zitvlak met kniesteunen zorgt ook voor een verdeling van het lichaamsgewicht over de heupen en de knieën. Sommige mensen vinden de kniesteunen niet goed omdat ze de knieën extra belasten. Door een ongunstige kleine kniehoek kunnen de bloedvaten ook afgeklemd geraken. Sommige recente modellen zijn daarom voorzien van kantelbare kniesteunen zodat men op een ontspannen wijze de benen kan strekken.

De Sta-hulp

De sta-hulp is een ideale hulp bij langdurig staande arbeid aan een verhoogde werktafel. De sta-hulp onlast de benen doordat deze niet meer het volledige lichaamsgewicht behoeven te dragen.Bij een sta-hulp zit men in een grote heuphoek zodat de lendenkromming weinig of niet belast wordt en men gemakkelijk een correcte houding kan bewaren. De Move van Stokke is gemonteerd op een bolvormige voet. Dit biedt een grote bewegingsvrijheid doordat de Move in alle richtingen meebeweegt. Dit maakt de Move tot de meest ergonomische oplossing onder de sta-hulpen en zadelstoelen.

De Zitbal

De zitbal is een goedkope oplossing voor beweeglijk zitten. Zitballen zijn beschikbaar in verschillende maten, maar de grootte van de bal moet afgestemd zijn op de lichaamslengte. Een zitbal heeft veel voordelen. Enerzijds zorgt de open heuphoek voor een betere houding en anderzijds kan de bal voor allerlei oefeningen gebruikt worden. Zitballen hebben uiteraard geen lendensteun en zijn dus niet aangewezen om er langdurig op te zitten. Er bestaat wel een soort ring waarin de bal gefixeerd wordt en waarop een lendensteun bevestigd kan worden. Op deze manier wordt het echter moeilijk om nog van houding te veranderen en gaat aldus de voornaamste functie van de zitbal verloren. Zitballen vragen ook veel ruimte en lopen langzaam leeg.

verantwoordelijke: G. De BackerTerug naar boven

©2007 • Vrije Universiteit Brussel • Pleinlaan 2 • 1050 Elsene • Tel.: 02/629.21.11 • info@vub.ac.be