Vrije Universiteit Brussel

 

August Vermeylen (1872 - 1945)

Nederlandstalig schrijver, kunsthistoricus en eerste rector van de universiteit van Gent

August Vermeylen stamde uit een Vlaams gezin dat zich in Brussel had gevestigd. De invloed van zijn Vlaamse ouders, van Vlaamse medeleerlingen (o.a. Lodewijk de Raet), en van zijn leraar Jan Kleyntjens moedigden hem aan om zich als Vlaming te profileren. Dit uitte zich in zijn lidmaatschap in Vlaamse en/of culturele verenigingen zoals de leerlingenkring Help U Zelf en het Brusselse letterkundig gezelschap De Distel.

A. VermeylenNa zijn middelbare studies ging hij in 1890 aan de ULB studeren. Als universiteitsstudent nam hij zijn studies ernstig, toch nam hij tegelijkertijd deel aan het studentikoze en culturele leven. Zo was hij actief lid van het 'Studentengenootschap Geen Taal Geen Vrijheid', bezocht hij Het Dietsche Heim (een Vlaamse club), volgde hij de zittingen van De Distel en stichtte hij mee de Cercle des Etudiants en Philosophie. Hij was een vaste gast op de jaarlijkse tentoonstellingen en muzikale en literaire activiteiten van 'Les XX' (*). Niet alleen bij de samenstelling en de opvoering van studentenrevues was hij van de partij, ook bij studentenprotesten stond hij telkens op de barricades.

In 1894 promoveerde hij tot doctor in de geschiedenis maar hij profileerde zich in de eerste plaats als Nederlandstalig schrijver en kunsthistoricus. Daarnaast stond hij ook in het onderwijs (hij werd hoogleraar kunstgeschiedenis en Nederlandse letterkunde te Brussel en Gent) en was hij actief op politiek vlak (vanaf 1921 was hij gecoöpteerd socialistisch senator).

Omdat hij het Vlaamse cultuurleven als te burgerlijk-romantisch ervoer en de acties van de flaminganten te schraal vond, organiseerde hij vanaf 1892 met enkele vrienden (o.a. Cyriel Buysse, Louis Franck, Victor de Meyere en Emmanuel De Bom) afzonderlijke bijeenkomsten waar over nieuwe kunstopvattingen en ideeën werd gesproken. Vermeylen was van mening dat deze besprekingen niet enkel in Brussel moesten gebeuren maar dat heel Vlaanderen op de hoogte moest worden gehouden. Daarom richtte hij in 1893 samen met enkele andere bekende Vlamingen het avant-gardetijdschrift 'Van Nu en Straks' op. 'Van Nu en Straks' stond open voor alle levensbeschouwingen. Het propageerde de bewustwording van de Vlamingen en publiceerde voornamelijk studies met sociale inslag.

In 1923 zou hij nog de Vlaamsche Club voor Kunsten, Wetenschappen en Letteren oprichten. Deze club was een pluralistisch ontmoetingscentrum en trad op als tegenhanger van de Franstalige culturele en wetenschappelijke verenigingen in Brussel. Vermeylen was ervan overtuigd dat de Vlaamse Beweging "een maatschappelijk streven in den breedsten zin van het woord" was en dus zowel de sociaal-economische verbetering van het leven der Vlamingen als hun geestelijke ontwikkeling in het algemeen diende na te streven. Slechts op die wijze kon het zelfstandigheidsgevoel van de Vlamingen worden opgewekt. Later zag Vermeylen de Vlaamse Beweging nog groter en wilde hij ze verruimen en verdiepen door te streven naar een hoge nationale cultuur op Europees peil. Het einde van 'Van Nu en Straks' in 1901 plaatste hem echter voor een dilemma: strijd op het politieke forum of bezinning in de studeerkamer. Hoewel Vermeylen voor de laatste richting koos, zou hij nog als befaamd redenaar in talrijke voordrachten pleiten voor de Vlaamse zaak.

Na de Eerste Wereldoorlog werd Vermeylen één van de voorzitters van de in 1919 opgerichte Kommissie ter vervlaamsing der Gentse Hogeschool en zodra de integrale vernederlandsing van de universiteit in 1930 was bereikt, werd Vermeylen de eerste rector (1930-1933).
Ook in deze periode bleef hij zijn Vlaamsgezindheid trouw maar zou hij veel minder Vlaamse acties ondernemen. Voor zijn verdiensten in de samenwerkingen tussen Nederland en Vlaanderen werd hem in 1932 het lidmaatschap aangeboden van de Koninklijke Academie van Wetenschappen te Amsterdam en in 1937 mocht hij het doctoraat honoris causa van de Universiteit van Amsterdam ontvangen.

Met de Tweede Wereldoorlog kwam echter een bruusk einde aan al zijn activiteiten. De toegang tot de universiteit en de senaat, waarvan hij sinds 1938 vicevoorzitter was, werd hem ontzegd en hij kreeg een absoluut spreekverbod in het openbaar. Hierdoor vond Vermeylen de tijd om zijn literaire activiteiten weer op te nemen.

Op 10 januari 1945 sterft hij onverwacht aan een hartverlamming. Om het gedachtengoed van Vermeylen te bewaren en te doen verderleven en om de artistieke, humanistische, socialistische en Vlaamse idealen verder uit te dragen, werd datzelfde jaar nog het August Vermeylenfonds opgericht.

(*) De Société des Vingts (Les XX) werd in 1884 door een groep artiesten in Brussel opgericht met de bedoeling om tentoonstellingen van avant-garde kunst te organiseren. Naast de concerten en lezingen die deze tentoonstellingen moesten opluisteren, werden diverse artiesten van Belgische of buitenlandse afkomst uitgenodigd om hun werk ten toon te stellen. Onder de stichtende leden van Les XX bevonden zich o.m. Théo Van Rysselberghe (1862-1926, schilder) en James Ensor (1860-1949, schilder). Tijdens het eerste jaar stelden o.m. de buitenlandse artiesten Rodin, Sargent, Liebermann, Whistler and William Merrit Chase ten toon. De vereniging werd in 1894 ontbonden.

 

©2006 • Vrije Universiteit Brussel • Pleinlaan 2 • 1050 Elsene • Tel.: 02/629.21.11 • info@vub.ac.be