Vrije Universiteit Brussel

 

Leo Apostel (1925 - 1995)

één van de meest invloedrijke filosofen uit de 20e eeuw

Leo Apostel werd in 1925 geboren in Antwerpen. Na zijn middelbare school en het einde van de Tweede Wereldoorlog, startte hij zijn studies aan de Université libre de Bruxelles. In 1948 behaalde hij zijn licentiaatsdiploma en kreeg hij de mogelijkheid om bij de bekende logicus Chaïm Perelman (*) te doctoreren.
Apostel trekt daarna naar de Verenigde Staten om in Chicago bij Rudolf Carnap (**) te gaan stude­ ren, en later naar Genève waar hij bij Jean Piaget (***) studeert. Het zijn twee ontmoetingen die hem zijn hele verdere leven zullen blijven beïnvloeden.

In 1956 werd hij Nederlandstalig docent logica en kennis­ leer aan de ULB en was hij nauw betrokken bij de vernederlandsing van de sectie wijsbegeerte. Een jaar na zijn aanstelling aan de ULB kreeg hij ook leeropdrachten aan de Universiteit van Gent en legde daar de basis voor de oprichting van de sectie moraalwetenschappen.

Apostel heeft in de jaren 1960 een belangrijke invloed gehad op vrijzinnige studenten door zijn denken over vrijzinnigheid. In een tekst "Vrij Onderzoek: Van negatie naar bevestiging, van leuze tot beginsel", die gepubliceerd werd door de OSB, stelde hij dat Vrij Onderzoek gelijkstaat aan het recht én de plicht om de waar­heid te leren kennen. Ieder mens moet, volgens zijn eigen mogelijkheden, constant onderzoek verrichten, vrij van dogma's en andere beperkingen. Apostel stelde hierbij ook een voorwaarde: de maatschappij moest de middelen voor­zien om het onderwijs toegankelijker te maken en om onderzoekers alle mogelij heden te geven hun werk te verrichten. Hij schetste het ideaal van een gemeenschap waarin al het handelen uiteindelijk gericht is op het mogelijk maken van het Vrij Onderzoek.

Tijdens zijn academische loopbaan streed Apostel steeds voor pluralisme en inter­disciplinariteit maar ondervond daardoor juist veel tegenstand op beide universitei­ten. Apostel droomde ervan de filosofie ook buiten de faculteit letteren en wijsbe geerte een rol te laten vervullen en probeerde in Gent een centrum voor weten­ schapssynthese op te richten. Dit centrum zou de menswetenschappen en de exacte wetenschappen dichter bij elkaar brengen. Zijn pogingen mislukten en Apostel raakte erg gedesillusioneerd over de uni­versitaire structuren.

In de jaren '70 richtte hij zijn activiteiten steeds meer buiten de universiteit en uiteindelijk zei Apostel zijn leeropdrachten aan beide universiteiten op. Hij begon zich actief te verzetten tegen de verzuiling en werd medeoprichter van de groep "Eenheid", een pluralistische denkgroep die de oprichting van een pluralistische univer­ siteit in Antwerpen promootte maar hier­voor geen gehoor vond.
Apostel gaf echter niet op en bleef pleiten voor interdisciplinaire onderzoeksprojecten. Hij verdiepte zich in de wetenschapstheorie en de wetenschapspolitiek, stelde de wetenschap zelf in vraag en zocht naar symmetrieën russen de verschillende vormen van het menselijk denken, of het nu ging over de wiskunde, fysica, economie, psychologie, religie of de kunst. Al deze denkvormen geven hun eigen beschouwing van de totale werkelijkheid en maken gebruik van hun modellen en metaforen om het universum te verklaren. Deze benadering is volgens Apostel echter zeer beperkend, dus wil hij het universum zo breed mogelijk beschouwen. Dit kan alleen door de werkelijkheid te onderzoeken met een zo breed mogelijke waaier aan denkrichtingen, vanuit verschillende wetenschappen.

In 1985 ontving hij voor zijn werk de Solvayprijs, later de Arkprijs voor het Vrije Woord (1988) en de Prijs van het Vrijzinnig Humanisme (1995). Met het geld dat Apostel van de Solvayprijs ver­ kreeg, werd een Centrum Leo Apostel (CLEA) aan de VUB opgericht dat een interdisciplinaire en pluralistische aanpak van wetenschappelijke en maatschappelijke problemen verder zet. Onderzoekers uit diverse wetenschappelijke disciplines werken er nauw samen. Zo ging Apostels droom toch in vervulling.

(*) Chaïm Perelman (1912-1984) was een Poolse filosoof van Joodse origine en bestudeerde voornamelijk "de argumentatie". Zijn belang­rijkste werk is "Traite de l'argumentation - la nouvelle rhétorique" (1958).

(**) Rudolf Carnap (1891-1970) was bekend filo­soof en één van de belangrijkste filosofen van de 20ste eeuw. Hij deed onderzoek in het logisch positivisme en droeg bij tot de weten­schapsfilosofie, de linguïstische filosofie, de waarschijnlijkheidslogica, de klassieke, de inductieve en de modulaire logica. Het oplos­sen van filosofische problemen kon volgens hem herleid worden tot de logische analyse van de taal.

(***) Jean Piaget (1896-1980) was doctor in de psychologie, sociologie en wetenschapsfiloso­fie. Zijn onderzoek in de ontwikkelings­psychologie met speciale aandacht voor de verwerving van kennis zijn wereldbekend.

 

©2006 • Vrije Universiteit Brussel • Pleinlaan 2 • 1050 Elsene • Tel.: 02/629.21.11 • info@vub.ac.be