logo
Rector Caroline Pauwels

Denktank POINcaré

Alle grote uitdagingen waar we vandaag als samenleving mee te maken hebben, vereisen een multidisciplinaire aanpak. En toch zijn nagenoeg al onze wetenschappelijke instituten georganiseerd binnen de grenzen van één discipline.

Om daar verandering in te brengen bracht ik in het najaar van 2016 een groep onderzoekers samen, van alle leeftijden en werkzaam in heel uiteenlopende wetenschapsgebieden. Mijn vraag was eenvoudig: denk na waar jullie, in het licht van de uitdagingen waar we vandaag als samenleving voor staan, samen onderzoek over willen doen?

Die groep wetenschappers kwam het afgelopen jaar regelmatig samen en zo ontstonden stilaan twee projectgroepen: een eerste over het idee van een humane stad, een tweede over de maatschappelijke gevolgen van robotisering.

De denkgroep POINcaré is een los-vast samenwerkingsverband van onderzoekers, die dagelijks met heel andere dingen bezig zijn. Maar wat ze verbindt en drijft is dat ze, geïnspireerd door de waarden die eigen zijn aan onze universiteit, oog hebben voor wat er vandaag maatschappelijk op het spel staat.

Het onderwijs, het onderzoek en de maatschappelijke dienstverlening van de Vrije Universiteit Brussel gaan uit van een radicaal humanisme. Dat radicaal humanisme vertaalt zich in de principes van vrijheid, gelijkheid en verbondenheid.
Vrijheid staat voor ons voor vrij onderzoek: de verwerping van elk louter gezagsargument en de waarborg van de vrije oordeelvorming.
Gelijkheid staat voor ons voor gelijkwaardigheid en erkenning van diversiteit.
Verbondenheid staat voor onze betrokkenheid bij de grote maatschappelijke uitdagingen en onze zorg voor een respectvolle omgang met de medemensen en met de wereld.

Dit zijn de waarden die als een rode draad doorheen de initiatieven van denktank POINcaré lopen. Telkens wordt de vraag gesteld wat de impact is op onze waarden van te verwachten ontwikkelingen en hoe we ze het best kunnen vrijwaren.

Nobelprijswinnaar Economie Robert J. Shiller schreef:

"In the longer run and for wide-reaching issues, more creative solutions tend to come from imaginative interdisciplinary collaboration"

Dat moet ook de ambitie zijn van onze universiteiten. Dat is althans de ambitie die ik deel met de leden van de POINcaré-groep.

 

Caroline Pauwels
Rector Vrije Universiteit Brussel

 

 

"Socratisch denken is een maatschappelijke activiteit" Martha Nussbaum

De Humane Stad

De toekomst van de stedelijke samenleving?

Voor de stad staat er heel wat op het spel. Het bevolkingsaantal in steden neemt sterk toe. steden worden alsmaar diverser en ongelijker, er is de onhoudbare druk op mobiliteit, wonen, leefbaarheid, veiligheid en duurzaamheid. Bovendien hebben we specifiek in Vlaanderen een vertroebelde relatie met de stad. Het gebrek aan aandacht en investeringen voor onze stedelijke kernen heeft er mede voor gezorgd dat heel Vlaanderen en Brussel in feite één verstedelijkt gebied vormen. Volgens de OESO-definitie (150 inwoners per km²) is slechts een fractie van de oppervlakte in Vlaanderen platteland: 290 van de 308 Vlaamse gemeenten zijn stedelijk gebied. Maar dan wel een stedelijk gebied dat ruimtelijk en bestuurlijk versplinterd, verkaveld en 'verrommeld' is. De negatieve gevolgen daarvan ondervinden we elke dag.

Tegelijk is er de laatste jaren sprake van een nieuw elan voor onze steden. Burgers en beleidsmakers vinden de stad weer aantrekkelijk. Sinds het begin van deze is er in Vlaanderen een proactief beleid ingezet met als leidraad het Witboek stedenbeleid. De laatste 15 jaar zijn onze steden er gevoelig op vooruitgegaan.

Een aantal ingesleten gewoonten die egoïsme en 'malgoverno' verzekerden, worden in vraag gesteld, zij het al te langzaam. technologische ontwikkelingen, zoals 'slimme' datatoepassingen, en autonome systemen, zoals zelfrijdende wagens, dienen zich aan, en kunnen zowel diepgaande positieve als negatieve gevolgen hebben.

Wat is een humane toekomst voor onze steden? Waar moeten onze beleidsmakers zich op richten? Wat kunnen burgers, maatschappelijk middenveld en economische spelers verwezenlijken? Wat zijn wetenschappelijke inzichten die het maatschappelijk en politiek debat kunnen vooruithelpen?

Twintig academici van de VUB en een VUB-fellow, nemen samen de handschoen op. De geografen, architecten, juristen, economen, natuurkundigen, historici, filosofen, moraal- en communicatiewetenschappers binnen dit project bekeken stedelijkheid vanuit alle mogelijke disciplines en hebben slechts één ding gemeen: de ambitie om bij te dragen tot het 'humanistisch onderzoek'.  

In het boek "De Humane Stad" presenteren zij u een 'verkiezingsprogramma' voor de humane stad. Geen partijpolitiek, wel 30 ambitieuze en concrete voorstellen, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, die onze steden terug menselijker kunnen maken.

Prof. dr. Pieter Ballon

Prof. dr. Cathy Macharis

Prof. dr. Michael Ryckewaert

Pieter Ballon is historicus en communicatiewetenschapper. Hij is directeur van onderzoeksgroep imec-SMIT en doceert aan de VUB. Hij verricht onderzoek naar digitale platformen en smart cities. Is mede-oprichter van het Open & Agile Smart Cities (OASC) netwerk en het European Network of Living Labs (ENoLL). In 2016 werd hij door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest uitgeroepen tot haar eerste Smart City ambassadeur.

Cathy Macharis is hoofd van het onderzoekscentrum MOBI en doceert duurzame mobiliteit en logistiek, operationeel management en logistiek en Supply Chain Management aan de VUB. Ze is betrokken bij verscheidene nationale, regionale en Europese onderzoeksprojecten omtrent duurzame logistiek, stedelijke mobiliteit; milieuvriendelijke voertuigen en verplaatsingsgedrag. Tevens is Cathy ook voorzitter van de Brusselse Mobiliteitscommissie.

Michael Ryckewaert is programmadirecteur van de MSc Stedenbouw en Ruimtelijke Planning (STeR) aan de Vrije Universiteit Brussel en doceert stedenbouwgeschiedenis, -theorie en stadsontwerp. Hij is associate director van het Cosmopolis Centre for Urban Research. Zijn onderzoek focust op wonen en ruimtelijk beleid. Daarnaast heeft hij ook een grote onderzoeksinteresse in geschiedenis en theorie van de stedenbouw en de plaats van economische activiteiten in de stad.

Homo Roboticus

Mens & robot, zoektocht naar betekenisvolle interactie voor een humanere samenleving.

Onder impuls van de onderzoeksgroep Brubotics van de Vrije Universiteit Brussel werd het initiatief Homo Roboticus gestart.

Terugkijkend naar onze geschiedenis heeft technologie de unieke kracht om economische groei te versterken en maatschappijen te transformeren. Dit zal met de opkomende robotica meer dan ooit het geval zijn. Mens en robot zullen met elkaar moeten samenleven. De toepassingen zijn alomtegenwoordig: van robots in de fabrieken, het ombouwen van mensen tot cyborgs, zelfrijdende voertuigen tot killerbots.

Vanuit hun onderzoeksvisie en interesse, bestuderen meer dan 30 VUB-proffen en onderzoekers de multidisciplinaire facetten van deze ontwikkelingen.
Dit zal resulteren in een Nederlandstalig boek voor een breed publiek. 30 prikkelende vragen worden erin beantwoord.

Prof. dr. Bram Vanderborght

Prof. dr. Michel Maus

Prof. dr. An Jacobs

Prof. dr. Romain Meeusen

Bram Vanderborght doceert Robotica aan de VUB. De verouderende bevolking en stijgende noden in de zorgsector zijn maatschappelijke uitdagingen. Hiervoor ontwikkelt hij op de VUB een nieuwe generatie robots waar mens en robot gaan samenwerken als exoskeletons, prothesen en sociale robots.

Michel Maus doceert fiscaal recht aan de VUB. Vanuit de wetenschap dat belastingen alomtegenwoordig zijn, ijvert Michel sinds jaar en dag voor een rechtvaardige fiscaliteit. Michel heeft ook een bijzondere interesse voor de veranderende samenleving en voor de impact van socio-economische evoluties op het fiscaal stelsel.

Binnen het onderzoekscentrum SMIT is An verantwoordelijk voor de projecten in de gezondheidszorg. Haar wetenschappelijk onderzoek richt zich vooral op de ontwikkeling van innovatieve toepassingen in de gezondheidszorg, hierbij staan thema’s van user empowerment in context aware omgevingen centraal.

Romain Meeusen is het hoofd van de onderzoeksgroep "Menselijke fysiologie" aan de VUB. Zijn onderzoek is geconcentreerd rond het thema "Exercise and the Brain in Health & Disease". De fysiologische en breinaspecten van robotica vormen de nieuwste onderzoekslijn.