logo

Algemene gegevens

Hier vind je algemene informatie over de opleidingen fysica en de sterrenkunde aan de VUB.

Opleidingspagina

Klik door naar de opleidingspagina van de

  • Bachelor of Science in de fysica en de sterrenkunde (180 ECTS)
  • Master of Science in Physics and Astronomy (120 ECTS)

Leerresultaten

Klik door naar de beoogde leerresultaten van de

Cijfers

Klik door naar cijfergegevens die beschikbaar worden gesteld op de pagina 'Opleiding in cijfers' van de Vlaamse overheid, Onderwijs & Vorming:

KWALITEIT VAN DE OPLEIDINGEN FYSICA EN DE STERRENKUNDE

In de bacheloropleiding fysica en sterrenkunde verwerven de studenten algemene en verdiepende kennis over natuurkunde en andere wetenschapsgebieden, en worden zij getraind in experimentele, computer- en communicatievaardigheden. In de Engelstalige masteropleiding kunnen de studenten hun kennis verder verdiepen in de minoren Research, Economy and Business, of Education. In het programma is veel ruimte voor keuze en mobiliteit binnen en buiten België wordt gestimuleerd.

Aan de hand van lezingen en excursies maken studenten reeds van in de eerste bachelor kennis met het werkveld. Ook naar het CERN (the European Organization for Nuclear Research) wordt een excursie georganiseerd. Docenten experimenteren met innovatieve onderwijsvormen en spelen in op de actualiteit en interesses van studenten. Studenten worden daarenboven in een authentieke leeromgeving betrokken door ze te laten meewerken in de onderzoeksgroepen.

Er is een laagdrempelig contact tussen de studenten en docenten en de persoonlijke begeleiding is een grote troef van de opleiding. Bovendien reageert de opleidingsraad snel op signalen van studenten.

er wordt ingezet op het vormen van redelijk eigenzinnige, kritische persoonlijkheden, die inzetbaar zijn op diverse plaatsen in onze maatschappij

Leerresultaten en profilering

De studenten verwerven in de bacheloropleiding fysica en sterrenkunde een grondige wiskundige basis en inzicht in onderliggende theorieën en modellen, maar ook actuele experimentele vaardigheden, computertechnieken en mondelinge en schriftelijke communicatievaardigheden. In de masteropleiding verdiepen studenten deze kennis en vaardigheden in de gekozen richting onderzoek, economie en bedrijfsleven, of onderwijs (tot en met 2018-2019) door een minor te kiezen. De richting onderzoek is nauw verweven met de onderzoeksspecialisaties van de docenten. Bijna alle masterstudenten worden opgenomen in een van de onderzoeksgroepen en werken dus mee aan actueel onderzoek.  Door de kleinschaligheid van de opleiding zijn een individuele studieopvolging en het gebruik van activerende werkvormen mogelijk. Er wordt ingezet op het vormen van redelijk eigenzinnige, kritische persoonlijkheden, die inzetbaar zijn op diverse plaatsen in onze maatschappij.

De opleidingsraad tracht de studenten een brede en algemene wetenschappelijke basis mee te geven, onder andere door een ruim aanbod aan keuzeopleidingsonderdelen aan te bieden. Ook wordt mobiliteit van studenten, zoals het volgen van lessen buiten de VUB of het lopen van een stage, gestimuleerd doordat mobiliteitsonderdelen verplicht deel uitmaken van het programma in de minor Research. Op deze manier doen studenten brede (internationale) ervaring op en maken ze kennis met het werkveld.

De actuele eisen van het vakgebied en het werkveld zijn weerspiegeld in de leerresultaten. De opleidingsspecifieke leerresultaten sluiten aan bij de niveaudescriptoren zoals beschreven in de Vlaamse Kwalificatiestructuur en in artikel II.141 van de Codex Hoger Onderwijs. Ook sluiten ze aan bij de Visie op onderwijs van de VUB en de domeinspecifieke leerresultaten. De leerresultaten van de masteropleiding zijn dezelfde als deze van de UGent omdat de (minor Research van de) masteropleiding gemeenschappelijk met de UGent wordt ingericht.

binnen de opleiding wordt geëxperimenteerd met innovatieve werkvormen en wordt er ingespeeld op de actualiteit

Curriculum

De bacheloropleiding bestaat uit 144 verplichte ECTS-credits en 36 ECTS-credits aan keuzeopleidingsonderdelen. In de eerste bachelor wordt vooral aandacht besteed aan de ontwikkeling van een brede basiskennis algemene natuurkunde en een grondige wiskundige basis.  Het opleidingsonderdeel Seminarie Actuele Wetenschappen en Samenleving zorgt ervoor dat de studenten kennismaken met werkveldmogelijkheden. In de tweede en derde bachelor wordt deze basiskennis algemene natuurkunde verdiept en krijgen de studenten ook les over moderne fysica. In het bachelorproject maken ze kennis met echt onderzoek. Via de keuzeopleidingsonderdelen kunnen de studenten hun kennis verdiepen of verbreden in een zelfgekozen richting. Hierdoor kunnen ze ook uitstromen naar gerelateerde disciplines zoals de opleiding Master of Science in de ingenieurswetenschappen: fotonica. 

De masteropleiding fysica en sterrenkunde wordt sinds academiejaar 2015-2016 in het Engels ingericht en bestaat uit 120 ECTS-credits. De studenten hebben de keuze tussen de minoren Research, Economy and Business en Education (deze laatste wordt aangeboden tot en met 2018-2019. Vanaf 2019-2020 kunnen studenten met deze interesse de educatieve master volgen). De minor Research wordt ingericht in samenwerking met de UGent, waardoor er een breed aanbod van verdiepende en verbredende keuzeopleidingsonderdelen is. Door de sterke link met de onderzoeksspecialisaties van beide instellingen (o.a. Generale Relativiteitstheorie, Hoge-energie Astrofysica, Kwantumveldentheorie, Voortgezette Deeltjesfysica, Computationele Fysica, Astrodeeltjes fysica, Kosmologie, Nanofysica en Spectroscopie van materialen) is het onderwijsprogramma zeer onderzoeksgericht; masterstudenten zijn direct betrokken bij actueel en innoverend onderzoek (onder andere in het kader van de masterproef) en docenten kunnen inspelen op actuele ontdekkingen.

Binnen de opleiding wordt geëxperimenteerd met innovatieve werkvormen. Zo wordt in de eerste bachelor bijvoorbeeld variatie aangebracht in hoe studenten zich dienen voor te bereiden voor de practica (in plaats van dit enkel op basis van een tekstboek te doen, wordt dit nu ook onder andere aan de hand van youtube-filmpjes gedaan) en wordt de opdracht van deze practica door studenten aan studenten gepresenteerd. Verder wordt in verschillende opleidingsonderdelen projectmatig gewerkt, wordt er ingespeeld op de actualiteit (studenten analyseren bijvoorbeeld data van een NASA-satelliet) en worden er linken gelegd met andere disciplines, zoals hedendaags onderzoek binnen de biologie. Daarnaast wordt in de zeer theoretische opleidingsonderdelen getracht in te spelen op de interesse van studenten; zo werd een stuk over donkere materie ingevoerd in het eerste bacheloropleidingsonderdeel Mechanica om studenten al vroeg in de opleiding te laten kennismaken met moderne fysica.

Er is een opleidingsmatrix voor de bachelor- en de masteropleiding. Met behulp van dit instrument worden de opleidingsonderdelen van de opleiding gekoppeld aan de opleidingsspecifieke leerresultaten, de werk- en de evaluatievormen.

De bacheloropleiding is verweven met andere opleidingen, sommige opleidingsonderdelen worden dus voor verschillende opleidingen samen ingericht. De fysicastudenten volgen wiskundeopleidingsonderdelen samen met de studenten ingenieurswetenschappen. Werkcolleges worden wel afzonderlijk en specifiek voor fysicastudenten ingericht. De aansluiting van het wiskundeonderwijs op de fysicaopleidingsonderdelen vraagt nauwe opvolging. Studenten geven aan meer inzicht in de samenhang tussen de opleidingsonderdelen te krijgen naarmate ze vorderen in de opleiding.

de studenten vinden dat ze fair en objectief beoordeeld worden

Evaluatiebeleid

De studenten vinden dat ze fair en objectief beoordeeld worden. Bij de meeste opleidingsonderdelen wordt gewerkt met een combinatie van een schriftelijke en een mondelinge evaluatie. Deze combinatie is in het voordeel van de studenten, het mondeling examen zorgt ervoor dat studenten zich indien nodig kunnen herpakken. Studenten appreciëren de mondelinge examenvorm, hierbij krijgen ze ook feedback over hun prestatie.

Omdat de opleidingsraad het belangrijk vindt dat studenten goed mondeling en schriftelijk kunnen communiceren, geven studenten mondelinge presentaties en schrijven ze laboverslagen vanaf de eerste bachelor. Ook over deze prestaties ontvangen ze feedback, evenals op taken en eventuele extra oefeningen die ze maken. In verschillende opleidingsonderdelen wordt een vorm van peer learning gebruikt doordat studenten vragen stellen aan elkaar.

Er zijn richtlijnen en een beoordelingsformulier voor de bachelorproef en de masterproef en een beoordelingsformulier voor de stage. Ook zijn er opleidingsspecifieke richtlijnen met betrekking tot evalueren.

Tevredenheid studenten

In de studentenfeedback beoordelen de studenten hun onderwijs. Hieronder worden de resultaten weergegeven voor de laatste twee semesters waarvoor resultaten beschikbaar waren bij het opstellen van dit rapport.

 

Bachelor Fysica en de Sterrenkunde

 

Deelname:

2017-2018 semester 1: 24% (17/71)

2017-2018 semester 2: 17% (12/72)

De resultaten van de studentenfeedback laten zien dat de studenten fysica en sterrenkunde tevreden zijn over het onderwijs.

Wegens een te lage deelname zijn er geen resultaten beschikbaar over de masteropleiding.

de docenten zijn gedreven, van uitstekende kwaliteit en staan internationaal hoog aangeschreven

Docenten

De ingezette onderwijscapaciteit bedroeg in 2015-2016 6,7 VTE voor de bachelor- en masteropleiding samen. Om assistenten te ondersteunen werden lesobservaties ingevoerd aan de hand van een observatie-instrument, gevolgd door een opvolggesprek. Assistenten worden gestimuleerd om deel te nemen aan professionaliseringsactiviteiten zoals de assistententraining. Beginnende docenten worden door de opleidingsraad gestimuleerd om aan het ZAP-traject, een professionaliseringstraject voor startende docenten, deel te nemen. Af en toe wordt er ook een training specifiek voor de opleidingsraad georganiseerd. De studentenfeedback wordt op de opleidingsraad besproken en speelt een rol bij het beoordelen van bevorderingsaanvragen. Sinds het najaar van 2015 moet het zelfstandig academisch personeel beantwoorden aan de vereisten die beschreven worden in de competentietoets.

De docenten zijn gedreven, van uitstekende kwaliteit en staan internationaal hoog aangeschreven. Het ZAP-kader is echter beperkt, waardoor het personeel een zware onderwijsbelasting heeft. De opleidingsraad zorgt er wel voor dat de onderwijsbelasting geleidelijk aan wordt opgebouwd zodat jongere ZAP-leden ook nog in staat zijn voldoende tijd aan onderzoek te besteden.

studenten appreciëren de begeleiding die ze van de docenten en studiebegeleiding krijgen

Voorzieningen en studiebegeleiding

Zowel op centraal niveau als op opleidingsniveau wordt aandacht besteed aan studiebegeleiding. Er worden verschillende begeleidingsactiviteiten georganiseerd. De brugcursus zorgt dat de aansluiting vanuit het middelbaar onderwijs naar de universiteit gemakkelijker verloopt en de pretoets wiskunde die bij de aanvang van het eerste bachelorjaar wordt afgenomen geeft studenten een zicht op de haalbaarheid van de studie. In de eerste bachelor wordt een tussentijdse evaluatie voor wiskunde, fysica en chemie ingericht, waarna er door Studiebegeleiding een individueel gesprek met alle studenten georganiseerd wordt. Ook na de eerste examenperiode worden studievoortgangsgesprekken met de studenten gevoerd. Daarnaast verzorgt Studiebegeleiding vakinhoudelijke begeleiding bij verschillende opleidingsonderdelen en kunnen de studenten een beroep doen op een tutor. Ook door de docenten worden studenten nagenoeg persoonlijk begeleid. De laagdrempeligheid zorgt ervoor dat studenten gemakkelijk vragen kunnen stellen aan docenten en assistenten. Studenten appreciëren de begeleiding die ze van de docenten en Studiebegeleiding krijgen.

Instroom

De instroom in de opleidingen is beperkt. Het aantal inschrijvingen voor opleidingen fysica, wiskunde en chemie ligt echter zeer laag in heel Vlaanderen. In de bacheloropleiding fysica wordt de laatste jaren een stijging opgemerkt, maar doordat nu ook meer studenten met een minder sterke wiskundeachtergrond zich inschrijven stromen er niet noodzakelijk meer door.

Leerkrachten uit het middelbaar onderwijs spelen een grote rol in de studiekeuze van leerlingen. Daarom probeert de opleidingsraad in samenwerking met het Nationaal instituut voor subatomaire fysica in Nederland (Nikhef) leerkrachten uit het middelbaar onderwijs te stimuleren om deel te nemen aan het teachers programme in Nederland. Een soortgelijk programma bestaat nog niet in Vlaanderen. Daarnaast neemt de VUB deel aan de CERN physics masterclasses, een initiatief waarbij leerlingen uit het vijfde en zesde middelbaar eerst een lezing krijgen door actieve wetenschappers, waarna ze zelf aan de slag kunnen met data die opgemeten werden in het CMS-experiment dat uitgevoerd wordt in het CERN. Ook organiseert de opleidingsraad jaarlijks de IceCube (South Pole Neutrino Observatory) masterclasses, waarbij naast inleidende voordrachten ook een analyse van IceCube-data wordt verricht.

Alle internationale studenten die in de masteropleiding willen instromen worden door de opleidingsraad zelf gescreend. 10 tot 15% van de aangemelde studenten wordt toegelaten tot de opleiding. Tot nu werd er nog niet voor de Engelstalige opleiding geadverteerd. De opleidingsraad zal vanaf academiejaar 2018-2019 meer actief rekruteren: er worden posters gemaakt, brochures opgesteld en er wordt samengewerkt met de centrale diensten die instaan voor internationale rekrutering. De opleidingsraad wil inzetten op deze internationale instroom en is van mening dat deze zal toenemen wanneer hij meer begint te rekruteren via de onderzoeksnetwerken van de docenten.

om het studiesucces te bevorderen voorziet de opleidingsraad samen met studiebegeleiding verschillende begeleidingsactiviteiten

Studiesucces

In academiejaar 2015-2016 bedroeg het studierendement van de bachelorstudenten 71,9% en van de masterstudenten 86,5%. De doorlooptijd is beter dan het VUB-gemiddelde, de drop-outratio van de bacheloropleiding ligt echter hoger dan die bij andere bacheloropleidingen van de VUB. Na het eerste bachelorjaar is de drop-out evenwel klein. De opleidingsraad plant het eerste semester van de eerste bachelor te verlichten en de les- en examenroosters te optimaliseren teneinde de drop-out in de opleiding te verlagen. Om het studiesucces te bevorderen voorziet de opleidingsraad samen met Studiebegeleiding verschillende begeleidingsactiviteiten.

afgestudeerden kunnen aan de slag in alle takken van het onderzoek en van de bedrijfswereld

Uitstroom, alumni en relatie met het werkveld

De opleidingsraad hecht veel belang aan de inbreng van vertegenwoordigers uit het werkveld. Een adviesraad, bestaande uit vertegenwoordigers uit de opleiding en vertegenwoordigers uit het werkveld, komt jaarlijks samen.  

Studenten hebben de mogelijkheid een stage te lopen. In het opleidingsonderdeel Seminarie Actuele Wetenschappen en Samenleving, een verplicht opleidingsonderdeel in eerste bachelor, worden lezingen door experten gegeven en excursies gemaakt. Dit zorgt ervoor dat studenten dan reeds kennismaken met het werkveld, wat hen kan leiden in het maken van keuzes in hun (studie)loopbaan. Ook wordt tweejaarlijks een CERN-bezoek in een verplicht opleidingsonderdeel georganiseerd.

In 2015-2016 behaalden 7 studenten hun bachelordiploma en 4 studenten hun masterdiploma. Dankzij de analytische en wiskundige inzichten die ze verworven hebben, kunnen afgestudeerden aan de slag in alle takken van het onderzoek en van de bedrijfswereld. De opleidingsraad stelde de folder ‘100 beroepen voor wiskundigen en fysici’ op om studenten hierover te informeren. De meeste afgestudeerden werken als onderzoeker, al dan niet in een bedrijf. Veel alumni behalen een doctoraat na hun studies.

Internationalisering

In de bacheloropleiding is minstens één opleidingsonderdeel Engelstalig. Er wordt ook taalonderwijs aangeboden via keuzeopleidingsonderdelen. In het kader van het opleidingsonderdeel Seminarie Actuele Wetenschappen en Samenleving wonen studenten onder andere lezingen bij van de internationale Solvay Instituten in Brussel.

De opleidingsraad richt sinds 2015-2016 een Engelstalige master in. In de opleidingsonderdelen External Mobility A en External Mobility B kunnen studenten (inter)nationale ervaring opdoen en kennismaken met het werkveld, omdat ze binnen deze masteropleidingsonderdelen les aan andere universiteiten kunnen volgen of een stage in binnen- of buitenland kunnen doen. De opleidingsraad heeft het tweede semester van de derde bachelor nagenoeg vrij van verplichte opleidingsonderdelen gemaakt om (Erasmus+)uitwisseling te faciliteren.

studenten kunnen docenten gemakkelijk aanspreken

Communicatie

Studenten kunnen docenten gemakkelijk aanspreken wanneer ze vragen hebben. Naast formele activiteiten zijn er ook informele momenten waarop informatie wordt uitgewisseld. Zo wordt jaarlijks het kampvuur georganiseerd, een initiatief om eerstejaars- en hogerejaarsstudenten samen te brengen dat georganiseerd wordt door de studenten en gefinancierd door de vakgroep.

Om studenten te begeleiden bij hun keuzes in het programma, heeft de opleidingsraad een aantal voorbeeldtrajecten op de website geplaatst. De opleidingsraad plant studenten in de bachelor nog meer te informeren over keuzeopleidingsonderdelen en minoren.

de opleidingsraad reageert snel op signalen en heeft een duidelijke langetermijnvisie

Werking opleidingsraad

De opleidingsraad bevordert en bewaakt de kwaliteit van de opleiding(en). De opleidingsraad tekent de visie uit en formuleert onder meer voorstellen over de inhoud, de vorm, de samenhang en de studeerbaarheid van de programma’s.

Er is een gezamenlijke opleidingsraad voor de bachelor- en de masteropleiding. De opleidingsraad bestaat onder andere uit docenten, assistenten, studenten, een secretariaatsmedewerker en een alumna en komt bijna maandelijks samen. De opleidingsraad reageert snel op signalen die hij (onder meer) van studenten ontvangt en heeft een duidelijke langetermijnvisie. Op de opleidingsraad wordt ook gerapporteerd over de adviesraad, die jaarlijks vergadert. De opleidingsraad wordt aangevuld met een Curriculum Board waarin concrete zaken betreffende het curriculum besproken worden. Naast de vaste kern worden hierop, afhankelijk van de noden, ook andere docenten uitgenodigd.

---------------------------------------------------

Dit rapport is gebaseerd op de resultaten van een kwaliteitsbeoordeling, die plaatsvond op 27 oktober 2017.  Hierbij waren vertegenwoordigers van de opleidingsraad aanwezig, inclusief studenten, naast interne en externe peers en experten.

Tekst goedgekeurd door de Academische Raad op 11 maart 2019.