De bakermat van de moderniteit

Doorheen de geschiedenis zijn steden de geboorteplaats voor sociale veranderingen geweest. De onderzoeksgroep Historisch Onderzoek naar Stedelijke Transformatieprocessen (HOST) van de VUB bestudeert daarom in welke mate de veranderingsprocessen in een stad een drijvende kracht zijn achter deze sociale transities. Ze bestuderen Brabant en Vlaanderen in de periode 1350 tot 1914.

De onderzoekers focussen zich op de dynamiek tussen verschillende sociale groepen in steden vanuit drie invalshoeken:

Socio-economische invalshoek: de gilden
Gilden zijn groeperingen rond één specifiek beroep of ambacht. Deze organisaties waren actief vanaf de Middeleeuwen tot eind 18e eeuw en staan traditioneel bekend als gesloten en statische organisaties. Maar de voorbije twintig jaar bekijken historici naast de regelgeving van deze gilden ook andere bronnen zoals procesdossiers. Hieruit blijkt dat deze groeperingen eigenlijk veel flexibeler zijn dan oorspronkelijk gedacht. De organisaties zijn een plaats van enorme diversiteit die zowel zeer welgestelde als armere leden hebben. Gilden zijn voor de onderzoeksgroep interessant omdat ze een retoriek van gelijkheid aangaan, maar in praktijk een grote ongelijkheid kennen.

Sociaal-politieke invalshoek: een breder sociaal beleid
De onderzoekers bestuderen de ontwikkeling van de publieke armenzorg en de ondersteuningspolitiek binnen de stedelijke overheid. Ook de religieuze en liefdadigheidsorganisaties en onderlinge hulpkassen, bijvoorbeeld de hulpkas van de Gilden, zorgden voor sociale voorzieningen binnen de stad. De vraag die de onderzoekers hierbij vooral stellen is wie toegang had tot deze voorzieningen: wie werd met andere woorden waardig genoeg geschat om ze te mogen gebruiken? Hoe zat het bijvoorbeeld met landlopers, vagebonden, migranten of verbannelingen?

Sociaal-ruimtelijke invalshoek: de buurt en bouwen in een stedelijke context.
Buurtnetwerken en -organisaties spelen een informele en formele rol in de organisatie van het stedelijk leven. Zo spelen ze een cruciale rol bij het controleren en opvangen van nieuwkomers en inwijkelingen in de stad. Sociale verhoudingen binnen de stad worden dan ook graag vanuit het buurtniveau bekeken door de onderzoekers. Naast onderzoek op buurtniveau wordt ook de impact van de stedelijke bouw op sociale verhoudingen binnen de stad bestudeerd.

De onderzoekers van HOST gebruiken deze drie invalshoeken om ‘transgressies’ te onderzoeken, dit zijn processen waarbij groepen of individuen de grenzen van de sociale differentiatie overstijgen. Ook hier weer bakenen ze daar drie domeinen in af. Ten eerste wordt sociale mobiliteit onderzocht: is zoiets wel mogelijk, op welke manier, was er in bepaalde periodes meer mobiliteit dan in andere? Ten tweede nemen de onderzoekers stedelijke elitevorming onder de loep: wat is de relatie tussen elitevorming en bepaalde socio-economische processen en was er een overlap tussen economische en politieke elitevorming? Ten derde wordt ook migratie onderzocht: wat is het demografisch belang van migratie, hoe draagt migratie bij tot veranderingen in het sociaal beleid?

Door op een zeer lange termijn naar deze thema’s vanuit de verschillende invalshoeken te kijken, krijgt de onderzoeksgroep een zeer brede visie op hoe steden doorheen de geschiedenis werken. 

 

VUB Onderzoeksgroep HOST