Gentherapie

Vele erfelijke ziektes hangen als een zwaard van Damocles boven het hoofd van patiënten die ermee geboren worden: vroeg of laat kunnen ernstige, zelfs levensbedreigende complicaties optreden. De onderzoekers van Gentherapie & Regeneratieve Geneeskunde (GTRM) van faculteit Geneeskunde & Farmacie trachten met gentherapie de oorzaak van erfelijke ziektes op erfelijk vlak te corrigeren. Ze gebruiken hemofilie daarbij als doelwitziekte, maar ook als model voor erfelijke ziektes in het algemeen, om gentherapie verder op punt te stellen. Mét succes: VUB-onderzoekers zijn er wereldwijd als eersten in geslaagd om hemofilie ’A’ te genezen bij proefdieren. Ook verrichten ze baanbrekend onderzoek op het gebied van de technologie die nodig is om genen op een doeltreffende en veilige manier in de cellen  van de patiënten binnen te smokkelen.

In België lijden een 1000-tal mensen aan hemofilie, een erfelijke ziekte die gekenmerkt wordt door een defect in het gen dat codeert voor bloedstollingsfactoren. Mensen bij wie het gen niet naar behoren functioneert, maken geen stollingsfactoren aan, wat tot onstelpbare bloedingen kan leiden. Bij patiënten die niet behandeld worden, kan hemofilie leiden tot pijnlijke gewrichtsontstekingen of tot een fatale bloeding in vitale organen als de hersenen. Omdat de GTRM-onderzoekers precies weten wat de ziekte veroorzaakt, kunnen ze op moleculair vlak ingrijpen in die oorzaak. Zo ontwikkelden ze een systeem om via gentherapie een functionele kopie van het stollingsfactorgen in de cellen binnen te smokkelen. Daarbij maken ze handig gebruik van wat de natuur ons biedt: virussen. Virussen hebben immers doorheen hun miljoenen jaren van bestaan efficiënte mechanismen ontwikkeld om hun eigen genetisch materiaal in cellen binnen te brengen. Ze vervangen hierbij alle virale genen door het therapeutische gen dat in het virus wordt ingekapseld en als transportvehikel dienst doet voor de gen-overdracht naar de cel.

Vooral de laatste vijf jaar is er ontzettend veel vooruitgang geboekt in het domein van gentherapie. Onderzoek heeft ondubbelzinnig aangetoond dat gentherapie meerdere erfelijke ziektes en zelfs complexe aandoeningen als kanker kan genezen. Dat is nog niet het geval wat hemofilie betreft. VUB-onderzoekers trachten nu de doeltreffendheid en veiligheid van gentherapie voor hemofilie te verbeteren. Zo zijn ze er bij muismodellen al in geslaagd de efficiëntie van gentherapie met een factor tien te verbeteren door de genactiviteit van het menselijke genoom met computermodellen te analyseren. Daarnaast ontwikkelden ze een nieuwe strategie op basis van ‘stealth nanotechnologie’ om ongewenste ontstekingsreacties te vermijden en zo de veiligheid van gentherapie te verhogen. Ook op dit vlak boekten ze al succes bij proefdieren. Momenteel krijgen Belgische patiënten gezuiverde stollingsfactoren ingespoten ter behandeling van hemofilie, en dit meermaals per week, hun hele leven lang. Anders dan bij genezing blijft het risico op bloedingen zo bestaan en reageert het immuunsysteem van sommige patiënten op deze stollingsfactoren. Bovendien kost die behandeling jaarlijks 300.000€ per patiënt. Een eenmalige behandeling door gentherapie ter levenslange correctie van de ziekte zou zowel de gezondheidsrisico’s als de kosten inperken. Daar zouden in de eerste plaats de patiënten, maar ook de maatschappij wel bij varen. Dit onderzoek heeft dus brede implicaties voor de meeste erfelijke ziektes.

Prof. dr. Thierry VandenDriessche & prof. dr. Marinee K.L. Chuah
Vrije Universiteit Brussel (VUB) - Faculty of Medicine & Pharmacy - Department of Gene Therapy & Regenerative Medicine - Building D - 3rd floor - Laarbeeklaan 103, B-1090 Brussels (Jette)
0477/52.96.53 - thierry.vandendriessche@vub.ac.be -  marinee.chuah@vub.ac.be