Proefdiervriendelijk wetenschappelijk onderzoek met klinische relevantie

Vanuit de overtuiging dat proefdierengebruik in toxicologische studies voor nieuwe geneesmiddelen drastisch kan verminderd worden door het combineren van interdisciplinaire expertise en spitstechnologie, werd binnen de faculteit Geneeskunde en Farmacie de bestaande leerstoel Mireille Aerens uitgebreid.

Inleiding

Ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen is duur en tijdrovend. Een bedrag van 1-2 biljoen € en een tijdspanne van 10-12 jaar vormen geen uitzondering. De uiteindelijke succesvolle nieuwe stof op de markt vertegenwoordigt slechts 1 op de 10.000 onderzochte moleculen. Het grootste struikelblok blijkt de veiligheid te zijn voor de menselijke gezondheid. Ondanks de vele testen die men op proefdieren uitvoert alvorens men naar de kliniek gaat, moet de ontwikkeling van veel nieuwe geneesmiddelen voortijdig gestopt worden wegens het optreden van levertoxiciteit bij de mens. De voornaamste oorzaak hiervan is de lage correlatie die bestaat tussen mens en proefdier. Minder dan 60% van de in vivo (dus op proefdieren) resultaten zijn relevant voor de mens, hetgeen ethische vragen opwerpt en de vraag naar alternatieve methoden zeer relevant maakt.

Alternatieve methoden ontwikkeling kadert in het 3R-concept (Refinement, Reduction, Replacement) van Russell and Burch en betekent dat men tracht proefdiervrije methoden te ontwikkelen met dezelfde of een betere veiligheid voor de mens. Als men toch proefdieren dient te gebruiken dan moet er aandacht zijn voor het minimum aantal dieren dat nodig is en het onderzoek dient onder strikt humane condities te gebeuren.

Doelstellingen

Interdisciplinaire ontwikkeling van alternatieve 3D-cultuur methoden voor de in vitro studie van levertoxiciteit geïnduceerd door nieuwe geneesmiddelen. Hierbij zullen postnatale stamcellen gebruikt worden die afkomstig zijn van humane huid en die gedifferentieerd zijn naar functionele levercellen. Het cultuursysteem zal geminiaturiseerd worden tot een prototype lab-on-a-chip (LOC) en niet-invasieve gevoelige on-line meetmethodes zullen ontwikkeld worden. Het onderzoek gebeurt interdisciplinair en is een unieke samenwerking tussen IVTD (In Vitro Toxicology en Dermato-Cosmetologie) en B-PHOT (Brussels Photonics Team), beiden succesvolle onderzoeksgroepen aan de VUB. Twee vorsers worden gefinancieerd om in de komende 4 jaar vernieuwende alternatieve methoden te ontwikkelen in het domein van de preklinische toxicologie, namelijk om vroegtijdig levertoxiciteit door nieuwe geneesmiddelen op te kunnen sporen zonder hierbij proefdieren te gebruiken.

Schenker

Mireille Aerens

Periode

2015 - 2019

Titularis: Vera Rogiers

Vera Rogiers is professor Toxicologie aan de Vrije Universiteit Brussel en hoofd van de researchgroep IVTD – In Vitro Toxicology en Dermato-Cosmetologie. Ze is opgeleid als apotheker aan de Universiteit Gent en behaalde haar doctoraat aan de VUB door haar biochemisch onderzoek naar Cystic Fibrosis. Daarop vervoegde ze de dienst Toxicologie aan de VUB en behaalde een paar jaar later een bijkomende master in de Toegepaste Toxicologie aan de Universiteit van Guildford, UK. 

Vera Rogiers legde zich volledig toe op Experimentele In Vitro Toxicologie en ontwikkelde een sterke researchploeg die nu 34 medewerkers telt en uniek is in België als academische toxicologische ploeg die zich toelegt op de ontwikkeling van proefdiervriendelijke in vitro methodologie. Voor dit onderzoek behaalde ze samen met haar team verschillende internationale prijzen. De ploeg geniet nationale en internationale faam en werkt mee aan verschillende Europese initiatieven. De interdisciplinaire samenwerking is een realisatie tussen IVTD en B-PHOT, de Photonics research groep van Prof. Hugo Thienpont, die momenteel ook Vice-Rector Innovatie is van de VUB en hoofd van de Innovatie & Valorisatieraad.